SUPERB: grootschalig bosherstel en adaptatie
Op 26 juni 2025 kwamen we met meer dan 200 experts bij elkaar om ons te verdiepen, om onze kennis te verbreden en om actief verbindingen te leggen op het Bossymposium van SUPERB. Om alle kennis en inspiratie verder te verspreiden delen we op deze pagina de presentaties van het symposium.
- Opening & afsluiting bossymposium - Arno Neijts & Maaike de Graaf
- Presentatie De rol van bos in een veranderde wereld - Gert-Jan Nabuurs
- Presentatie Wildvraat en bosverjonging - Jan den Ouden
- Presentatie Beheeropties voor veerkracht - Bart Muys
- Presentatie Schieten op een bewegend doel - Etiënne Thomassen
- Samenvatting Schieten op een bewegend doel- Etiënne Thomassen
- Presentatie Indicatoren voor bodemgezondheid - Treza Cordaro
- Presentatie Sleutels tot droogteresistentie - Ute Sass-Klaassen
- Korte toelichting Sleutels tot droogteresistentie - Ute Sass-Klaassen
- Presentatie De rol van bodem microben in herstel van (bos)ecosystemen - Erik Verbruggen
- Samenvatting De rol van bodem microben... - Erik Verbruggen
- Presentatie Inzet van geassisteerde migratie - Nicolas Dassonville
- Presentatie Insecten in het kronendak - Fabian Meijer
- Presentatie Bosvogels en bosbeheer - Paul van Els
- Presentatie Bufferherstel in droge bossen - Maaike Weijters & Evi Verbaarschot
- Presentatie Van bosranden tot beekvalleien - Hannes Cosyns
- Presentatie Nutriëntenbalansen van bossen - Marleen Vos
- Presentatie Herintroductie bosflora - Philippine Vergeer
- Presentatie Bosherstel voor ongewervelden - Joost Vogels
- Presentatie Hydrologisch herstel in leembossen - Rob van der Burg & Louise Franssen
- Presentatie Bos, maatschappij en de problematiek van invasieve bomen - Bart Nyssen
In de aanloop naar het einde van het SUPERB-project in december 2025 vullen we deze pagina verder aan met andere interessante artikelen en publicaties:
Het artikel op Nature Today: "Dit is pas het begin van bosherstel"
Korte film: bosrevitalisatie op droge zandgronden.
Met Lisa Raats en projectleider Maaike de Graaf van Bosgroep Zuid Nederland.
Over SUPERB
SUPERB is een Europees project, dat onder leiding van het European Forest Institute (EFI) inzet op het herstel van duizenden hectaren boslandschap in heel Europa. Om grootschalig bosherstel te realiseren werkt men samen met partners uit allerlei landen om zo een gunstig klimaat te scheppen voor toekomstgericht bosherstel, inclusief de vereiste aanpassingsmaatregelen op verschillende schalen.
Dat er iets moet gebeuren om de bossen te herstellen en koesteren voor de toekomst, is voor velen inmiddels wel duidelijk. Men beseft dat we de biodiversiteit dringend in stand moeten houden, waar mogelijk herstellen en dat het belangrijk is de klimaatverandering een halt toe te roepen. Inmiddels is het echter ook duidelijk dat er meer acties nodig zijn om de bossen in Europa op lange termijn te behouden. Dat zien we ook terug in tal van politieke verbintenissen, zoals de Europese Green Deal voor 2019, de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2020 en de EU-bossenstrategie voor 2030. Toch is op veel plaatsen nog steeds een ingrijpende verandering in het veld nodig. SUPERB speelt in op die grootschalige herstelnoodzaak.
Belangrijk Europees bosherstelproject
Dat maakt SUPERB een belangrijk Europees bosherstelproject met waardevolle ambities. De partners komen uit allerlei landen en gaan samen aan de slag om het gemeenschappelijke doel te bereiken. Wageningen Environmental Research is de vice-coördinator van het project. Bosgroep Zuid Nederland is een van de 36 directe partners. Daarnaast zijn er nog eens 90 ‘associate projectpartners’, waaronder enkele leden van de Bosgroep, zoals provincies en gemeentes. In de twaalf demosites verspreid over dertien landen worden maatregelen uitgevoerd, getest en gemonitord.
In Nederland gaat het om herstel van verzuurde bossen op de hogere zandgronden. Er zijn verschillende demosites waar Bosgroep Zuid Nederland samen met enkele van haar leden aan het werk gaat. Dat gebeurt in nauwe samenwerking met Wageningen Environmental Research en Land Life Company.
Demobossen op zandgronden in het zuiden
Vanwege de aanwezige praktische bosecologische kennis, zijn we als Bosgroep Zuid Nederland verantwoordelijk voor het runnen van de Nederlandse ‘demonstration area’. Dit zijn bossen op de Brabantse en Limburgse zandgronden, waar we de laatste jaren maatregelen tegen verzuring, stikstofverrijking en verdroging hebben getroffen, of gaan nemen. Hoewel de zandgronden in het zuidoosten van Nederland ooit bedekt waren met uitgestrekte bossen, zijn de bossen tegenwoordig klein, jong en maken ze deel uit van een intensief gebruikt agrarisch landschap. Decennialang bosbeheer in homogene, op productie gerichte dennenopstanden, veranderingen in hydrologische systemen en intensivering van de landbouw, hebben geleid tot bodemaantasting en verzuring, waardoor bossen hun natuurlijke steunsystemen zijn kwijtgeraakt.
De huidige uitdagingen, met name de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit, tonen aan dat er behoefte is aan een evenwichtiger gebruik van de beschikbare grond. De Nederlandse Nationale Bossenstrategie erkent deze problemen en streeft ernaar bestaande bossen nieuw leven in te blazen en tegelijkertijd 37.000 hectare nieuw bos aan te planten. SUPERB ondersteunt dit proces en concentreert zich daarbij op herstelmethoden die zowel gericht zijn op revitalisering als op de ontwikkeling van nieuwe bossen, inclusief het reguleren van de beschikbaarheid van voedingsstoffen en water.”
De Nederlandse bijdrage aan SUPERB kent twee verschillende pijlers. We zetten onder andere in op een brede transformatie in gemeente Horst aan de Maas, door de natuur hier opnieuw te laten gedijen in een mozaïek van bos- en landbouwgronden. Hier gaan we ook echt in het veld aan de slag met herstelwerkzaamheden.
Daarnaast monitoren we binnen SUPERB de effecten van maatregelen, onder andere op het gebied van biodiversiteit, koolstofvastlegging en productiviteit. Zo gaan we de bodemgesteldheid, boomvitaliteit en biodiversiteit in kaart brengen en volgen, in recent herstelde grove dennenbossen en in jong bos op voormalige landbouwgronden. Die gebieden liggen in de gemeente Maashorst en in de Kempen, aan de grens met België.
De kennis die we zo opdoen dragen we uit naar boseigenaren, beheerders en andere belangrijke stakeholders in Nederland en daarbuiten.
SUPERB is een project van 20 miljoen euro dat wordt gefinancierd door het EU Horizon 2020-programma voor onderzoek en innovatie, via Grant Agreement 101036849. Het project ontvangt 20 miljoen euro voor de implementatieperiode van 2021-2025, met toegezegde bijdragen in natura van 90 miljoen euro van de geassocieerde partners.
