Herstel van het oude Lisseven
Gemeente Best werkt samen met Provincie Noord-Brabant en Bosgroep Zuid Nederland aan het herstel van het Lisseven. Dit ven is nu nog zichtbaar als een moerassige, lage plek in het bos. Het Lisseven ligt in de Nieuwe Heide, die samen met de Sonsche Heide een groot natuurgebied vormt van meer dan 480 hectare.
Geschiedenis van het gebied
Vroeger, begin 1900, hoorde de Nieuwe- en Sonsche Heide bij een uitgestrekt heidegebied op de Midden-Brabantse dekzandrug. Door zandverstuivingen ontstond een glooiend landschap, met in de laagtes vennen en vochtige heide. Het gebied kende veel overgangen: van zuur naar minder zuur, van voedselarm naar voedselrijk, en van droog naar nat. Hierdoor kwamen er veel verschillende plant- en diersoorten voor.
Halverwege de 20e eeuw werd het gebied ontgonnen. De laagtes werden drooggelegd en er werden bossen aangeplant. Hierdoor verdwenen veel van de natuurlijke overgangen en raakten open natuurgebieden - zoals het Oud Meer, de Hoberg en de Langvennen - geïsoleerd. Een deel van de bijzondere planten en dieren die hier van oudsher voorkomt is (gelukkig) nog te vinden rond de vennen.
Bodem en water
De ondergrond in het gebied is bijzonder. Onder het zand ligt een dikke laag klei/leem, ook wel het Brabants Leem genoemd. Deze laag houdt water tegen. Daardoor zakt het water niet weg naar diepere lagen en is er geen contact met het (diepere) grondwater. Het gebied is daarom afhankelijk van regenwater.
Door deze leemlaag waren de laagtes vroeger erg nat. Maar bij de ontginning werd een netwerk van greppels en sloten aangelegd. Hierdoor stroomt het water nu weg, waardoor de laagtes uitdrogen en bijzondere planten en dieren verdwijnen.
Het Lisseven en Hartven liggen op het laagste punt van het gebied. In natte jaren komt het oude, natte karakter van de vennen weer tevoorschijn. Het productiebos dat hier ooit is aangeplant, is grotendeels afgestorven. In plaats daarvan groeit nu broekbos, dat beter tegen natte grond kan.
Doel van het project
Het doel is om het Lisseven te herstellen als een nat gebied met heide en een groot ven. Het vormt dan een verbindingszone tussen andere natuurgebieden. Hierdoor kunnen planten en dieren zich makkelijker verspreiden. Door het opheffen van de ontwatering krijgen ook andere natte gebieden, zoals de Langvennen en het Oud Meer, een impuls. Dit maakt ze minder gevoelig voor periodes met extreme droogte.
Daarnaast helpt het vasthouden van water ook voor het klimaat. In droge periodes zorgt het natuurgebied namelijk voor toevoer van water naar de omgeving. Dit wordt ook wel de ‘sponswerking van het landschap’ genoemd.
Boskap en dunning: najaar 2025
In het najaar van 2025 (september-oktober) gaan we de bomen in het voormalige vengebied weghalen. Ook dunnen we het bos eromheen, zodat er een vloeiende overgang van open heide naar dicht bos ontstaat. Tijdens deze periode kunnen bezoekers (geluids)hinder ervaren van de machines en de werkzaamheden.
Herstel ven en heide: najaar 2026
In 2026 gaan we de bovenste strooisellaag weghalen (‘plaggen’), zodat heide zich kan ontwikkelen. In die zomer vindt er eerst nog een onderzoek naar explosieven plaats. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er namelijk gevochten in dit gebied en in de nacht van 7 op 8 februari 1945, botsten twee Britse Lancaster bommenwerpers op elkaar. Een van de toestellen crashte nabij het Lisseven.
Na het onderzoek kunnen we ook (veilig) oude rabatgreppels dichtmaken. Dit doen we door de grond van de ruggen terug in de greppels te schuiven.
De hoofdsloten - die in het Lisseven en Hartven liggen - maken we ook dicht met leemrijke grond. Destijds is bij het graven van de sloten door de leemlaag heen gegraven en daardoor verliest het gebied water. Door deze gaten weer dichten te maken met leem, zorgen we ervoor dat het gebied het water weer beter vasthoudt.
Door al deze maatregelen bij elkaar ontstaat er weer een ven met overgang naar heide (Lisseven) en nat broekbos in de lagere delen (Hartven). Het wordt weer een natuurlijk nat leefgebied.
Aandacht voor de wandelpaden
Door de extreem hoge waterstanden tussen 2023 en 2025 waren sommige paden moeilijk begaanbaar. Om ervoor te zorgen dat recreanten ook in de toekomst toegang hebben tot het gebied, gaan we een aantal paden verhogen of verleggen. Tijdens de werkzaamheden kunnen deze paden tijdelijk moeilijker toegankelijk zijn.