ADMIRE: grensoverschrijdend samenwerken aan veengebieden

In het Interreg-project ADMIRE werken 10 partners in Vlaanderen en Nederland grensoverschrijdend samen aan veengebieden. Daarbij staan het behoud, herstel en beheer van natuurwaarden in een breed samenwerkingsverband voorop, maar zal ook de klimaatimpact van deze belangrijke natuurgebieden bekeken worden via uitgebreid onderzoek. Het partnerschap bestaat uit vier natuurorganisaties, vier kennisinstellingen en twee overheidspartners.

Het belang van veengebieden voor biodiversiteit en klimaat

Veengebieden zijn het leefgebied voor veel planten- en diersoorten, waaronder heel wat Europees beschermde soorten, die specifiek zijn voor de bijzondere omstandigheden in deze ecosystemen. Venen spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van overstromingen en droogte. Niet-ontwaterde veengebieden vertonen een sterke sponswerking waardoor piekafvoeren bij extreme regenval worden vertraagd en de kans op overstromingen afneemt. Bovendien beschikken veengebieden over de bijzondere capaciteit om grote hoeveelheden CO2 op te slaan in de veenbodem.

Veengebieden onder druk

Veengebieden staan echter wereldwijd onder druk en dreigen zelfs te verdwijnen door verschillende factoren zoals drainage in functie van landbouw, veenontginning of waterverontreiniging. Bij verlaging van de grondwaterstand, bij afgraven van het veen en/of een verhoogde aanvoer van voedingsstoffen, kan het verlies van veen versnellen en daarbij een grote bron voor uitstoot van CO2 vormen.
ADMIRE (‘adding mire’ of dus: ‘méér veen maken’) bouwt voort op ervaringen en kennis opgebouwd in eerdere Europese projecten zoals Care-Peat (Interreg Noord-West Europa) en PROWATER (Interreg 2 zeeën) en wil veenherstel realiseren in de grensregio, wat de biodiversiteit en het klimaat ten goede komt.

ADMIRE gaat voor duurzame oplossingen

Het project wil zes projectgebieden aanpakken – zo’n 251 hectare in totaal - zoals de Kleine Netevallei (B) en het Dal van de Dommel en Kleine Dommel (NL). Naast herstel en beheer, wil ADMIRE een duurzame samenwerking opzetten met stakeholders (zoals landbouwers) in de verschillende overgangsgebieden om de mogelijkheden van aangepast landbeheer met de nodige financieringsmechanismen te onderzoeken. Daarvoor zal studiewerk uitgevoerd worden naar vernatting van de projectgebieden en het effect hiervan op de biodiversiteit, alsook op andere ecosysteemdiensten en eventuele ontwikkelingsmogelijkheden.

Verder zal het project het bewustzijn over het maatschappelijk belang van veenbescherming in de grensregio versterken en een Veenplatform voor kennisdeling en -uitwisseling rond veenbescherming en veenvorming realiseren. Het doel is dat het veenplatform projectoverstijgend werkt en na het project ADMIRE verder werkt. Naast kennisdeling zullen in dit veenplatform ook door de interactie tussen de verschillende deelnemers nieuwe kennisnoden of behoeftes naar kennisvertaling opgespoord kunnen worden. Veengerelateerde projecten zullen onder deze koepel een forum krijgen.

Groot Goor, Helmond

Het beekdal van de Goorloop kenmerkt zich door haar soortenrijke beekdalgraslanden en beekbegeleidende bossen. Het gebied heeft dankzij de variatie in droog-nat, zuur-basisch en voedselarm-voedselrijk, de potentie een hoge soortenrijkdom te waarborgen. De soortenrijkdom van de beekdalgraslanden en beekbegeleidende bossen in Groot Goor staat echter onder druk door verdroging van het gebied door de drainerende werking van sloten en greppels binnen en rondom het gebied. Hierdoor wordt het basenrijke kwelwater afgevoerd, terwijl het kwelwater cruciaal is voor behoud en herstel van dit systeem. Naast verdroging speelt de agrarisch achtergrond (tot ca. 2009) van het gebied een grote rol. Door het jarenlange agrarische gebruik zijn de graslanden geëutrofieerd en treedt dominantie van grassen op.

Hydrologisch herstel heeft een sleutelrol in het behoud en herstel van de beekdalgraslanden. Door ontwatering te beperken wordt kwelwater weer langer vastgehouden in het gebied. Vernatting leidt tot meer basenrijke- en ijzerrijke kwel in de schraallanden, waardoor fosfaten (restant landbouw) worden gebonden en natuurlijke verschraling optreedt. In combinatie met maaien en afvoeren van de graslanden wordt het nutriëntaanbod verlaagd en grassendominantie beperkt.

Dommeldal

In het Dommeldal bij Eindhoven is door de gunstige uitgangssituatie (meerdere plekken met basenrijke kwel) veel potentie voor het herstel van beekdalvenen. Dit zijn in hun optimale verschijningsvorm zeer soortenrijke maar ook kwetsbare gemeenschappen die in Nederland nagenoeg verdwenen zijn. Zo ook de vele zeldzame soorten die hieraan verbonden zijn zoals het Veenhooibeestje, schorpioenmossen en Ronde zegge. In Dommeldal uit de verf 2.0 en B5 bod van de gemeente Eindhoven wordt gewerkt aan realisatie van het Natuurnetwerk Brabant door omvorming van landbouwgronden naar natuur. Dit biedt nieuwe kansen voor herstel van de hydrologie in de beekdalen en de ontwikkeling van unieke laagveenvegetaties in beekdalen.

In het Dommeldal liggen van oudsher veel laagvenen met een ongekende soortenrijkdom als gevolg van kalkrijke kwel die hier in de beekdalen naar boven komt. Binnen het Admire project wordt gewerkt om veenvormende processen weer op gang te krijgen of verder te verbeteren.

Gebieden waar actieve veenvorming mogelijk is en die bij dit project betrokken worden zijn van zuid naar noord: de Kleine beekloop, Gijzenrooise zeggen, Urkhovense zeggen, Collse zeggen, de Bochten, Vaartbroek, Boktse Beemden, Rietmusschen en de Dommelbeemden (bij Sint Oedenrode). Deze gebieden liggen in een gradiënt met de Kleine Beekloop als bovenloopsysteem en de Dommelbeemden in de middenloop van de Dommel. Hierdoor verschillen de gebieden in hydrologische processen die aan veenvorming ten grondslag liggen. Hydrologisch herstel en verhogen van de kweldruk om veenvormende processen op gang te brengen vormt het uitgangspunt van het project. Herstel van deze kwelgevoede vegetaties werkt verder door op de gradiënt waardoor ook soortenrijke overgangen worden teruggebracht in het beekdal.

Update:

Op woensdag 26 februari 2025 kwamen alle betrokkenen van het project in het Dommeldal bij elkaar. Provincie Brabant als belangrijke mede-subsidieverstrekker, Waterschap de Dommel, Gemeente Eindhoven, Gemeente Geldrop-Mierlo, Brabant Water en Brabants Landschap als terreineigenaren en Bosgroep Zuid Nederland als terreinbeheerder en projectverantwoordelijke. Iedereen was duidelijk benieuwd naar de uitkomsten van de Landschapsecologische Systeem Analyse (LESA) van het gebied én de aanbevelingen die daaruit voortvloeien.

Beter beeld van mogelijke maatregelen

Namens Stichting Bargerveen nam Dion van Staveren de deelnemers aan de hand van de resultaten uit de LESA mee door het gebied. Per deelgebied bracht hij de aandachtspunten én mogelijke maatregelen voor veenherstel in kaart. Ook de prioritering kwam aan bod, waarbij de verbeteringen die al snel binnen de looptijd van het Interreg-project opgepakt kunnen worden, voorop staan.

Afstemming acties en plan van aanpak

Wat positief opviel tijdens de bijeenkomst was de eensgezindheid in gebiedsvisie en de potentie die de deelnemers zagen in de geschetste maatregelen. En het vervolg? We gaan nu samen per deelgebied op korte termijn om tafel zitten om concreet afspraken te maken voor de uitvoering van de (gekozen) maatregelen in dat deelgebied. Het project ADMIRE loopt nog tot voorjaar 2027.

Partners

Natuurpunt Beheer is de hoofdpartner in ADMIRE en neemt de coördinatie op zich. Ze is ook verantwoordelijk voor een deel van het terreinonderzoek en het veenherstel.
De natuurorganisaties binnen ADMIRE zijn Natuurpunt Beheer (B), Natuurmonumenten (NL), De Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde Antwerpen (KMDA) (B) en Bosgroep Zuid-Nederland (NL). Universiteit Antwerpen (B), Radboud Universiteit (NL), Stichting Bargerveen (NL) en Natuurpunt Studie (B) zijn de kennisinstellingen in het project. Daarnaast zijn het integraal Waterbedrijf PIDPA, als Vlaamse opdrachthoudende vereniging, en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM), als agentschap van de Vlaamse overheid, deel van het partnerschap.

Project met Europese steun

EU steun: € 2,90 mln. (50%)
Totale budget: € 5,80 mln.
Looptijd: 01.04.2023 - 31.03.2027
Interreg VI Thema: Een groener Europa
Meer informatie: www.grensregio.eu/projecten/admire

And there's also information available in English: download the poster (mid 2024).