De bodem is de basis

terug
Naar een gezonde bosgroeiplaats: actuele kennis gebundeld

De bossen in ons land staan onder druk door verzuring, vermesting, verdroging, ziekten en plagen. Versterkt door recente weersextremen zoals droogte en stormen. Momenteel zijn de gevolgen en problemen vooral zichtbaar bij fijnspar, lariks, eik en es in bossen op de hogere zandgronden. De Bosgroepen bundelden hun kennis tot praktische folders met theorie, een beslisboom en mogelijke maatregelen.

Rijk bos anemonen
Landschap doorgronden met de middelen van nu

In het Vakblad Natuur Bos Landschap van afgelopen januari staat een artikel van de hand van onze landschapsecologen Harm Smeenge en Ariet Kieskamp, samen met een aantal partners. Ze namen het Drentsche Aa-systeem als voorbeeld van hoe onderzoeksmethoden kunnen helpen gewenste functies op de juiste plek in het landschap te laten landen.

Harm en Ariet bosbodemonderzoek
SUPERB: grootschalig bosherstel en adaptatie

36 partners uit 16 landen werken in SUPERB samen aan grootschalig bosherstel en adaptatie in Europa. SUPERB is een Europees project, dat onder leiding van het European Forest Institute (EFI) inzet op het herstel van duizenden hectaren boslandschap in heel Europa.

Maashorst-nieuw bos-SUPERB-
Steenmeelverspreiding op Brabantse Wal en in bossen West-Brabant

In de winter van 2022-2023 heeft Bosgroep Zuid Nederland samen met diverse leden weer steenmeel uitgespreid in verschillende bossen op de Brabantse Wal en in West-Brabant. Het is één van de verschillende herstelmaatregelen waarmee we werken aan duurzaam herstel van de bodem in een groot aantal natuurgebieden. Net als op veel andere plaatsen op de hogere zandgronden van Brabant is de bodem in deze gebieden namelijk beschadigd door verzuring en vermesting. Daardoor kunnen flora en fauna zich niet naar wens ontwikkelen en loopt de biodiversiteit sterk terug. Het verspreiden van steenmeel draagt heel gericht bij aan een gezondere bodem die zijn werk kan doen.

fotograaf p. van schalen steenmeel
Verzuring bosbodems urgent, maar kansen liggen voor het oprapen

Door stikstof en droogte verzuren onze bossen. Er is veel te doen over de gevolgen, waaronder boomsterfte en de achteruitgang van bodemleven. Het probleem van verzuring verschilt per type bosgroeiplaats. Met name in bossen op rijkere ondergronden blijken de kansen voor herstel voor het oprapen, blijkt uit onderzoek van de Bosgroepen en Onderzoekcentrum B-WARE.

Bosbodem onderzoek
Extraatje voor nieuwe bomen en struiken bij experimentele aanplant Papenvoortse heide

In het bosbeheer speelt de aanplant van jonge bomen en struiken een belangrijke rol. Maar door klimaatveranderingen en de problemen waar menig bosbodem mee te maken heeft, zijn de omstandigheden om aan te planten vaak niet zo ideaal. Dat roept de vraag op wat er mogelijk is om de aanplant een zo goed mogelijke start te geven. Op de Papenvoortse heide kregen de bomen en struiken een extraatje mee.

compost-scaled
LandschapsEcologische SysteemAnalyse (LESA) voor Zalkerwaard

Natuur en Milieu Overijssel heeft aan Bosgroep Noord-Oost Nederland gevraagd of we de natuurpotenties voor het noordelijke gedeelte van de Zalkerwaard, waarvoor een Natura 2000-opgave geldt, in kaart willen brengen door middel van een LandschapsEcologische SysteemAnalyse (LESA).

bodemprofiel-zalkerwaard
Boomsoorten met rijk strooisel helpen ook verzuurde Veluwse bossen

Er is steeds meer onderzoek naar de waarde van boomsoorten met rijk strooisel. Deze soorten helpen de verzuring van de bosbodem te verminderen en kunnen de zogenaamde nutriëntenpomp op gang brengen. Ook kunnen ze bossen weerbaarder maken tegen weersextremen. Loes Kampherbeek onderzocht hoe deze soorten kunnen bijdragen aan revitalisering van bos op de holt- en haarpodzolgronden van de Veluwe.

Betula-pendula-17-Ruwe-berk-Saxifraga-Willem-van-Kruijsbergen
Vogels op de Veluwe helpen met schelpen

Op zeventig plekken op de Veluwe zijn ze straks te vinden: kleine hoopjes schelpengruis. Dit schelpengruis is nodig om vogelsoorten te helpen aan mineralen zoals kalk. Op 27 januari 2022 bracht de Gelderse gedeputeerde Peter Drenth de eerste kalkhoop aan in het Luntersche Buurtbosch. Bosgroep Midden Nederland stond de provincie bij in het project ‘De Veluwe helpen met schelpen’, samen met SOVON en de grondeigenaren.

schelpgruis
Historisch landschapsonderzoek Noordoost-Twente biedt kansen voor toekomstige opgaven

Hoe heeft het landschap van Noordoost-Twente zich de afgelopen 15.000 jaar ontwikkeld? En hoe kan die kennis ons helpen bij actuele uitdagingen in dit gebied, en elders in ons land? Harm Smeenge promoveerde op dit vraagstuk met een onderzoek op het snijvlak van aardkunde, ecologie en cultuurhistorie. Deze historisch-landschapsecologische aanpak biedt kansen voor natuur-, water- en landbouwopgaven.

Harm Smeenge - bodemonderzoek Twente - Foto Elmar Spaargaren
Bosbodemonderzoek Gelderland: inzicht in bodemgesteldheid Gelderse bossen

In het voorjaar van 2020 zijn de Bosgroepen gestart met een onderzoek naar de bodemkwaliteit van bossen in Gelderland.

Harm en Ariet bosbodemonderzoek
Landschappen lezen met de LESA

Wateroverlast, verdroging, bodemverzuring, mineralengebrek, verlies van planten en dieren, ziekten en plagen bij bomen, verlies van identiteit door vervlakking van landschappelijk erfgoed; voorbeelden van landschappelijke uitdagingen waarvoor we soms terug moeten naar de bron, en een landschap goed moeten 'lezen' om een oplossing te vinden. Een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) helpt daarbij.

harm kuil lesa