Bosbeheerders en wetenschappers werken samen aan ‘prestoration’ van het bos: het aanpassen voor de toekomst. Wat dat inhoudt? Sara Filipek van Wageningen Environmental Research en Maaike de Graaf van Bosgroep Zuid Nederland leggen het uit ...
Tijdens de afgelopen regiobijeenkomst namen we samen met onze leden een kijkje achter de hekken in het natuurgebied van Evides Waterbedrijf in Huijbergen. Hans van Lommel, regiomanager Zeeland - West-Brabant, vertelde eerst meer over het bijzondere gebied én de verschillende projecten in natuurbeheer en -herstel. En Jeroen Willemsen, terreinbeheerder van Evides nam de aanwezigen vervolgens mee in het verhaal achter de keuzes van Evides...
Ariët Kieskamp en Jaap Bouwman, landschapsecologen van Bosgroep Midden Nederland hebben recentelijk een driedaagse cursus gegeven over Landschapsecologische Systeemanalyse (LESA) aan medewerkers van de Provincie Utrecht. Deze bestond uit een halve dag theorie en twee en een half dag veldonderzoek in verschillende landschappen van Utrecht.
Bosgroep Midden Nederland heeft, in opdracht van Kroondomein Het Loo, onderzoek gedaan naar het landschaps-ecologisch functioneren, de vormingsgeschiedenis en de herstelkansen van het Bleeke Meer, dat vlak naast het bekendere Uddelermeer op de Veluwe ligt. De geschiedenis van het meer laat onder andere zien dat het huidige waterpeil er te laag is en dat het water teveel voedingsstoffen bevat.
Het kennisteam van de Bosgroepen organiseert geregeld een dag om de kennis van de collega’s in het veld een boost te geven. Dit najaar mochten onze beheerders hun tanden zetten in ‘begrazing’.
Op dit moment voert Bosgroep Zuid Nederland werkzaamheden uit in De Kaaistoep. In dit natuurgebied van TWM Gronden liggen interessante kansen voor het verbeteren én uitbreiden van heide en boomheide. En deze unieke natuur biedt een thuis aan allerlei bijzondere planten en dieren.
Gemeente Best werkt samen met Provincie Noord-Brabant en Bosgroep Zuid Nederland aan het herstel van het Lisseven. Dit ven is nu nog zichtbaar als een moerassige, lage plek in het bos. Het Lisseven ligt in de Nieuwe Heide, die samen met de Sonsche Heide een groot natuurgebied vormt van meer dan 480 hectare.
Er zijn maar een paar plekken op de Veluwe waar het soortenrijke habitattype ‘blauwgrasland’ voorkomt. Natuurgebied De Leemputten Staverden en het aangrenzende Verbrande Bos herbergen zeldzame en bedreigde planten en paddenstoelen. Helaas gaan soorten achteruit door verdroging, verzuring en stikstof. Na een landschapsecologische systeemanalyse zijn er nu maatregelen genomen om deze unieke plek te beschermen.
De winter is het seizoen voor het planten van bomen. Op landgoed Het Jagershuis bij Wehl gingen op Valentijnsdag 14 februari de laatste van maar liefst 10.000 boompjes de grond in. Met liefde geplant door basisschoolleerlingen en vrijwilligers. Door samen te planten, krijgt het bos betekenis voor de hele buurt. Een mix van specifieke boom- en struiksoorten helpt de bodem te verbeteren.
Deze week is gestart met het uitstrooien van schelpgruis over het Edese bos. Een helikopter bekalkt 300 hectare natuur. De kalk helpt om verdere verzuring van de bodem tegen te gaan en helpt dieren zoals zangvogels aan sterke botten. Eerdere bekalking van een ander gebied in de gemeente Ede toonde al mooie resultaten. Verschillende plantensoorten, insecten en paddenstoelen keerden terug.
In Simpelveld, gebied Keverberg, wordt hard gewerkt om de unieke kalkgraslanden te herstellen. Het doel is dat de planten en dieren die zo kenmerkend zijn voor de Limburgse natuur er straks weer een thuis kunnen vinden. Onderdeel van dit project is ook een waardevol kalkgraslandje waar vroeger heel bijzondere orchideesoorten voorkwamen.
In Simpelveld, gebied Keverberg, wordt hard gewerkt om de unieke kalkgraslanden te herstellen. Het doel is dat de planten en dieren die zo kenmerkend zijn voor de Limburgse natuur er straks weer een thuis kunnen vinden. Onderdeel van dit project is ook een waardevol kalkgraslandje waar vroeger heel bijzondere orchideesoorten voorkwamen.
Sinds eind december voert Bosgroep Zuid Nederland samen met terreineigenaar TWM Gronden en aannemersbedrijf Van Beers Hoogeloon werkzaamheden uit in natuurgebied De Kaaistoep. In zo’n anderhalve maand tijd zorgen we ervoor dat de natuur daar een belangrijke impuls krijgt, voor nu én in de toekomst.
Het Nederlandse bos staat onder druk door klimaatverandering, stikstofdepositie, verzuring, verdroging en versnippering. Deze factoren leiden tot een afnemende vitaliteit van bossen. Vanwege natuur- en klimaatdoelen is het belangrijk bossen vitaler te maken, maar hoe ziet een vitaal bos er precies uit? En hoe meet je of een bos vitaal is, en welke (herstel)maatregelen kan je daarvoor uitvoeren?
Een OAD-netwerk bestaat uit Oude, Aftakelende en Dode bomen en is bedoeld om de biodiversiteit in bosgebieden te versterken door voldoende dood hout in verschillende verteringsstadia aan te bieden. Dit dode hout is essentieel voor veel soorten zoals de zwarte specht, elfenbankje, boktor en houtwesp. Voor de gemeente Ede onderzocht de Bosgroep de mogelijkheid voor het aanleggen van een OAD-netwerk.
Hangvennen herbergen unieke combinatie van flora en fauna die je bijna nergens anders vindt. De bijzondere vennen zijn al vrij zeldzaam en daarbij hebben ze door menselijke ingrepen in het verleden ook nog eens aardig wat te stellen gehad. Een goede reden om weer actief werk te maken van het herstel van hangvennen in het Limburgse Schutterspark.
Ruim 60 nieuwsgierige leden gingen op 10 oktober 2024 met ons mee naar de Swolgenderheide in Limburg. In dit prachtige gebied zijn we in de winter van 2023-2024 gestart met een herstelplan voor ‘boomheide’. Samen met gemeente Horst aan de Maas, particuliere leden van onze Bosgroep én enthousiaste vrijwilligers werken we aan een bijzonder landschap waar heideontwikkeling samenkomt in een halfopen bosstructuur.
De zadelsprinkhaan is een van de meeste bedreigde sprinkhaansoorten van ons land. De meeste dieren bevinden zich op de Veluwe, maar ook daar gaat de soort op veel plekken achteruit. Uit onderzoek blijkt onder andere dat de bodemchemie in de leefgebieden niet op orde is. Daarom is een proef gestart met verschillende soorten bufferende stoffen en uitvoerige monitoring per locatie.
Tussen 2023-2025 herstellen we zo'n 200 hectare dennen- en eikenbos op De Meinweg. Dat is hard nodig, want het bos heeft het zwaar. Dit najaar gaan we steenmeel strooien om de bodem te voeden met mineralen. En in de winter van 2024-2025 planten we het tweede deel in met rijkstrooiselsoorten. Om omwonenden goed op de hoogte te houden van wat doen én waarom, organiseerden we op 14 september een geslaagde informatiebijeenkomst met excursie.
Midden in Valkenburg ligt het Polferbos, een oud bos gekarakteriseerd door steile hellingen en unieke steilwanden van mergel. Anno 2024 was het noodzakelijk om het beheer van het Polferbos anders aan te pakken. In verband met de veiligheid, maar ook om te zorgen voor een meer biodivers bos. De effecten van het nieuwe beheer en de maatregelen zijn inmiddels met eigen ogen te zien...
Steeds vaker opteren eigenaren en bosbeheerders ervoor om dunningspaden in het bos aan te leggen en vast te leggen, met als doel de bodem beter te beschermen tijdens boswerkzaamheden. Als er altijd via een vaste route wordt gereden, blijft schade aan de bosbodem beperkt. Landgoed De Biesterije streeft naar duurzaam bosbeheer en heeft nu permanente dunningspaden aangelegd om dit doel te bereiken.
Bosgroep Zuid Nederland heeft een eigen expertteam in huis. De ecologen en specialisten in dit team zorgen voor extra ondersteuning bij projecten van en voor leden van de Bosgroep. Zo voert ecoloog Fabian Meijer bijvoorbeeld onderzoek uit naar de bodemopbouw en waterhuishouding op terreinen van onze leden: “Met mijn veldwerk bij leden probeer ik al gelijk op lokaal niveau naar concrete maatregelen te kijken. En juist op detailniveau kunnen we met kleine ingrepen al grote resultaten boeken.”
Er zijn zorgen over de Veluwe vanwege droogtestress, bodemverzuring en een gebrek aan mineralen. Wanneer we de Veluwe als systeem bekijken, blijken er toch volop kansen te liggen voor revitalisering. Zonder dat dit enorme omgevingsconsequenties heeft. Bij recent uitgevoerde LESA’s voor Geldersch Landschap & Kasteelen op de Oost-Veluwe ontdekten we kansen voor het herstellen van doorstroomveen.
De Kronenbergse Bossen hebben het zwaar en daarom werkt Gemeente Horst aan de Maas, samen met Bosgroep Zuid Nederland en Wageningen Environmental Research mee in SUPERB, een grootschalig Europees herstelproject. Afgelopen periode zijn er rijkstrooiselsoorten aangeplant en is er steenmeel uitgestrooid. Ook op het bosgebied van particuliere eigenaren, zoals de familie Van der Beele en familie Thijssen. We spraken ze in én over het bos...
“Kan het dat er op eenzelfde bosgroeiplaats sprake is van twee totaal verschillende bosbeelden?” Die vraag stelde Leon van den Berg tijdens de OBN-veldwerkplaats aan aanwezige beheerders, beleidsmakers, onderzoekers en docenten en studenten bos- en natuurbeheer. Ja, luidde het antwoord, want de bodem bepaalt je beheer, maar met je beheer bepaal je ook de bodem. Het was een mooie opmaat naar een geslaagde dag waarbij de Bosgroepen hun kennis over hoe je tot een gezonde bosgroeiplaats kunt komen, konden toelichten.
Tijdens een recente houtmeetkundige inventarisatie stuitte bosbeheerder Robbin bij een aanwasboring in een Japanse lariks op duidelijke tekenen van droogtestress. De droge zomers van 2018 en 2019 hadden voor een flinke afname in de groei van de boom gezorgd. Daarna was wel weer wat herstel zichtbaar, maar de lange termijngevolgen van de groeiproblemen door de droge periodes zijn nog onduidelijk.
In deze presentatie nemen Maaike de Graaf (Bosgroep Zuid Nederland) en Harm Smeenge (Coöperatie Bosgroep Midden Nederland UA) ons mee in de ontwikkeling van het Brabantse bos sinds de laatste ijstijd.
Gemeente Tilburg gaat samen met Bosgroep Zuid Nederland een flinke impuls geven aan biodiversiteit in Heidepark-Vredelust, Wilmabos en De Gaas. Dit project loopt van december 2023 t/m december 2028.
Het plantseizoen is aangebroken. Dat betekent dat er de komende maanden weer veel bomen en struiken de grond in gaan. Om de vaak verzuurde bodem te herstellen, planten we vaak een aantal rijkstrooiselsoorten mee. Soorten zoals de winterlinde en ratelpopulier, die met hun goed verterende blad de bodem helpen herstellen. Echt arme bodems kun je met zogenaamde kwartiermakers een eerste zetje geven.
De Motketel, een gebied in eigendom van Kroondomein Het Loo, ligt op de oostflank van de Veluwe. De eigenaar wil graag weten welke mogelijkheden er zijn om de kwaliteit van het gebied te verbeteren, zonder afbreuk te doen aan de bestaande cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten. Daarom vroeg ze Bosgroep Midden Nederland om een landschapsecologische systeemanalyse, of LESA, uit te voeren.
Op landgoed Lijftogtsheide bij Hengelo is afgelopen zomer schelpengruis uitgestrooid boven het bos om de bodem van calcium te voorzien. Het toedienen van kalk kan de verzuring van de bodem, ontstaan door een overschot aan stikstof en boomsoorten met slecht verterend strooisel, helpen verminderen. De bekalking is één van de maatregelen om het bos weer vitaal te krijgen.
De bossen in ons land staan onder druk door verzuring, vermesting, verdroging, ziekten en plagen. Versterkt door recente weersextremen zoals droogte en stormen. Momenteel zijn de gevolgen en problemen vooral zichtbaar bij fijnspar, lariks, eik en es in bossen op de hogere zandgronden. De Bosgroepen bundelden hun kennis tot praktische folders met theorie, een beslisboom en mogelijke maatregelen.
In het Vakblad Natuur Bos Landschap van afgelopen januari staat een artikel van de hand van onze landschapsecologen Harm Smeenge en Ariet Kieskamp, samen met een aantal partners. Ze namen het Drentsche Aa-systeem als voorbeeld van hoe onderzoeksmethoden kunnen helpen gewenste functies op de juiste plek in het landschap te laten landen.
Zo’n 36 partners uit 16 landen werken in SUPERB samen aan grootschalig bosherstel en adaptatie. Bosgroep Zuid Nederland is een van die directe partners. In Nederland gaat het om herstel van verzuurde bossen op de hogere zandgronden. Er zijn verschillende demosites waar de Bosgroep samen met een aantal leden actief aan de slag is gegaan met dit herstel.
In de winter van 2022-2023 heeft Bosgroep Zuid Nederland samen met diverse leden weer steenmeel uitgespreid in verschillende bossen op de Brabantse Wal en in West-Brabant. Het is één van de verschillende herstelmaatregelen waarmee we werken aan duurzaam herstel van de bodem in een groot aantal natuurgebieden. Net als op veel andere plaatsen op de hogere zandgronden van Brabant is de bodem in deze gebieden namelijk beschadigd door verzuring en vermesting. Daardoor kunnen flora en fauna zich niet naar wens ontwikkelen en loopt de biodiversiteit sterk terug. Het verspreiden van steenmeel draagt heel gericht bij aan een gezondere bodem die zijn werk kan doen.
Door stikstof en droogte verzuren onze bossen. Er is veel te doen over de gevolgen, waaronder boomsterfte en de achteruitgang van bodemleven. Het probleem van verzuring verschilt per type bosgroeiplaats. Met name in bossen op rijkere ondergronden blijken de kansen voor herstel voor het oprapen, blijkt uit onderzoek van de Bosgroepen en Onderzoekcentrum B-WARE.
In het bosbeheer speelt de aanplant van jonge bomen en struiken een belangrijke rol. Maar door klimaatveranderingen en de problemen waar menig bosbodem mee te maken heeft, zijn de omstandigheden om aan te planten vaak niet zo ideaal. Dat roept de vraag op wat er mogelijk is om de aanplant een zo goed mogelijke start te geven. Op de Papenvoortse heide kregen de bomen en struiken een extraatje mee.
Natuur en Milieu Overijssel heeft aan Bosgroep Noord-Oost Nederland gevraagd of we de natuurpotenties voor het noordelijke gedeelte van de Zalkerwaard, waarvoor een Natura 2000-opgave geldt, in kaart willen brengen door middel van een LandschapsEcologische SysteemAnalyse (LESA).
Er is steeds meer onderzoek naar de waarde van boomsoorten met rijk strooisel. Deze soorten helpen de verzuring van de bosbodem te verminderen en kunnen de zogenaamde nutriëntenpomp op gang brengen. Ook kunnen ze bossen weerbaarder maken tegen weersextremen. Loes Kampherbeek onderzocht hoe deze soorten kunnen bijdragen aan revitalisering van bos op de holt- en haarpodzolgronden van de Veluwe.
Op zeventig plekken op de Veluwe zijn ze straks te vinden: kleine hoopjes schelpengruis. Dit schelpengruis is nodig om vogelsoorten te helpen aan mineralen zoals kalk. Op 27 januari 2022 bracht de Gelderse gedeputeerde Peter Drenth de eerste kalkhoop aan in het Luntersche Buurtbosch. Bosgroep Midden Nederland stond de provincie bij in het project ‘De Veluwe helpen met schelpen’, samen met SOVON en de grondeigenaren.
Hoe heeft het landschap van Noordoost-Twente zich de afgelopen 15.000 jaar ontwikkeld? En hoe kan die kennis ons helpen bij actuele uitdagingen in dit gebied, en elders in ons land? Harm Smeenge promoveerde op dit vraagstuk met een onderzoek op het snijvlak van aardkunde, ecologie en cultuurhistorie. Deze historisch-landschapsecologische aanpak biedt kansen voor natuur-, water- en landbouwopgaven.
In het voorjaar van 2020 zijn de Bosgroepen gestart met een onderzoek naar de bodemkwaliteit van bossen in Gelderland.
Wateroverlast, verdroging, bodemverzuring, mineralengebrek, verlies van planten en dieren, ziekten en plagen bij bomen, verlies van identiteit door vervlakking van landschappelijk erfgoed; voorbeelden van landschappelijke uitdagingen waarvoor we soms terug moeten naar de bron, en een landschap goed moeten 'lezen' om een oplossing te vinden. Een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) helpt daarbij.
