Het bos in met: Leon van den Berg

2 juli 2019

In deze rubriek gaan we het bos of veld in met een medewerker of lid van de Bosgroepen. Aan de hand van vijf vragen leren we meer over een specifiek project of terrein. Het gebruik van steenmeel is voor de Bosgroepen al jaren een waardevol onderdeel binnen (herstel)projecten en -werkzaamheden. Maar wat is steenmeel eigenlijk? En wat doet het? Hoe passen we het toe? En waarom? Senior ecoloog Leon van den Berg vertelt.

Steenmeel op een bosbodem.

Wat is steenmeel precies en wanneer en waarom gebruiken we het?

Zoals de naam al doet vermoeden is steenmeel gemalen steen. Bijvoorbeeld van de steensoort basalt of lava. Het zijn dus mineralen die we in de natuur kunnen brengen. Nu gebruiken we steenmeel vooral als maatregel tegen de verzuring. De kracht van steenmeel zit hem vooral in de trage werking. De mineralen die we zo toevoegen komen niet direct vrij, maar geleidelijk na verwering. Op die manier helpen we de nutriëntenbalans in de bodem te herstellen. Zo brengen we de bodemvitaliteit weer op peil. Toepassing is niet gebonden aan het proces of tijdstip. We houden wel rekening met de wetgeving, denk aan het broedseizoen.

Voor welke gebieden is steenmeel uitermate geschikt, hoeveel heb je nodig en wat zijn de voordelen?

Steenmeel is uitermate waardevol voor de verzuurde bodems, waar de bufferende stoffen verdwenen zijn. Denk bijvoorbeeld aan de arme zandgronden en dan zowel uitgeloogde, verschaalde graslanden, als heidegebieden en bossen. Qua hoeveelheid testen we nu met 10ton per hectare, maar gaan ook experimenteren met 16ton per hectare. Dat klinkt misschien veel, maar op de foto hier rechts zie je hoeveel er dan ongeveer van te zien is als de steenmeel gelijkmatig over de bodem is verspreid. Het grootste voordeel van steenmeel ten opzichte van andere producten, zoals kalk, is de trage werking. De bufferende stoffen komen veel geleidelijker vrij. Hierdoor heeft de bodem een lange, continue aanvulling, in plaats van een korte, zeer tijdelijk aanvulling, zoals bij kalk het geval is.

Een helikopter helpt bij de verspreiding van steenmeel.

Hoe krijg je de steenmeel in het gebied?

Dat kan op verschillende manieren. Met de hand, met een meststrooier, wat zeer arbeidsintensief is. Machinaal, waarbij het ook gestrooid wordt. En we hebben inmiddels ook zeer positieve ervaringen met de verspreiding via helikopter. Het mooie van deze laatste methode is dat je heel gericht kunt verspreiden, zonder de bodem in het terrein te verstoren. Zorgvuldige berekeningen geven aan dat verspreiding met een helikopter zowel milieutechnisch als qua kosten, een goede optie is. Vandaar dat we in de toekomst ook vaker voor deze methode zullen kiezen.

Is er al een goed beeld van de resultaten?

De oudste experimenten zijn zo’n 4 jaar oud. Daaruit komt al een voorzichtig positief beeld naar voren. Een geleidelijke aanvulling van de bufferende stoffen en belangrijk: we zien géén negatieve effecten op flora en fauna. Monitoring op de lange termijn moet meer inzichten geven. De verwachting is in ieder geval dat het heel lang werkt. De meest recente metingen bij bekalkingsexperimenten is dat het na 20 jaar nog steeds meetbaar is. Ik verwacht dat het steenmeel daar ruimschoots overheen gaat en het effect zeker nog meetbaar is na 40-50 jaar, zowel in heide als in bos.

Heb je een voorbeeldproject waarbij steenmeel een grote rol speelt? En kun je beschrijven hoe steenmeel hier ingezet wordt?

Er zijn meerdere projecten binnen onze Bosgroep waarbij we steenmeel inzetten. Een paar voorbeelden zijn:

  • POP3 waarbij we op hele grote schaal (circa 250 hectare) bos en natuur zullen verrijken met steenmeel.
  • Op kleine schaal hebben we steenmeel toegepast rond zomereiken op de Stippelberg in samenwerking met Natuurmonumenten.
  • We zijn nu aan het kijken of we zomereiken vitaler kunnen maken met steenmeel. Het idee is dat de eik het zo moeilijk heeft door een gebrek aan bufferende stoffen. Mogelijk kan steenmeel hier ook helpen.

 

Tijdens de aankomende Beheerdersdag ga ik samen met een collega nog dieper in op het fenomeen steenmeel. Meer informatie over de Beheerdersdag vindt u op de website: www.beheerdersdag.nl.

labels: , , , , , , , ,

gerelateerd