Permanente dunningspaden op 40 meter voor landgoed de Biesterije

Steeds vaker opteren eigenaren en bosbeheerders ervoor om dunningspaden in het bos aan te leggen en vast te leggen, met als doel de bodem beter te beschermen tijdens boswerkzaamheden. Als er altijd via een vaste route wordt gereden, blijft schade aan de bosbodem beperkt. Landgoed De Biesterije streeft naar duurzaam bosbeheer en heeft nu permanente dunningspaden aangelegd om dit doel te bereiken.

Wanneer er voor houtoogst niet vanaf een verharde weg kan worden gewerkt, bijvoorbeeld omdat men midden in het bos moet zijn, maken aannemers doorgaans gebruik van dunningspaden. Traditiegetrouw liggen dunningspaden op een afstand van 20 meter, en soms zelfs op 12 of 15 meter van elkaar. De laatste jaren is er echter steeds meer discussie over het aanleggen van dunningspaden tot een afstand van 40 meter. Deze benadering is overgewaaid uit Duitsland, waar het al geruime tijd wordt toegepast en bijvoorbeeld door FSC Duitsland in de meeste situaties wordt voorgeschreven.

Bosgroep Noord-Oost Nederland heeft afgelopen september in samenwerking met Wytze Schouten, mede-eigenaar van Landgoed de Biesterije in Rijssen (Overijssel), dunningspaden uitgezet en aangelegd in het bos op 40 meter afstand van elkaar. Wytze Schouten: “Deze machinepaden liggen vast voor de toekomst. In principe voor de eeuwigheid. Dus over zes jaar komen machines over dezelfde paden rondrijden. En over zestig jaar gebruiken ze hopelijk diezelfde paden nog steeds. Dat gaat een groot verschil maken in de gezondheid van de bosbodem en het bos als geheel, maar ook in de beleving van de wandelaar.”

Bodembescherming bij werkzaamheden

Het belang van een gezonde bosbodem wordt benadrukt door beheerder Robbin Klein Gunnewiek van Bosgroep Noord-Oost Nederland. “Het werken met zware bosbouwmachines, zoals het vellen en uitrijden van hout, leidt tot bodemverdichting en kan schade veroorzaken aan het wortelgestel van bomen”, aldus Robbin. “Een gezonde, onbereden bodem bestaat voor ongeveer 50% uit lucht en vocht, wat essentieel is voor de groei van bomen. Echter, door het gebruik van bosbouwmachines nemen deze percentages aanzienlijk af, wat resulteert in een flinke afname van de bodemkwaliteit.”
Het herstel van een bereden bodem kan een aanzienlijke tijd in beslag nemen, mogelijk wel tot 100 jaar. Dit betekent dat de negatieve effecten van bodemverdichting op lange termijn kunnen aanhouden, wat de groei en gezondheid van het bos kan belemmeren. Het is daarom erg belangrijk om bij bosbouwactiviteiten rekening te houden met de impact op de bodem en om maatregelen te nemen om schade te minimaliseren en de bodemgezondheid te behouden.

De juiste afstand

Het aanleggen van dunningspaden met een afstand van 40 meter ten opzichte van elkaar heeft als voordeel dat bodemverdichting wordt beperkt tot slechts 10% van het totale bosgebied. Dit is een significant verschil ten opzichte van dunningspaden op 20 meter afstand, waarbij 20% van de bodem wordt bereden. Laat staan een situatie zonder dunningspaden, waarin bij elke oogst nieuwe sporen worden getrokken.

De paden zelf zijn doorgaans 4 meter breed; de aangenomen breedte die wordt gebruikt voor het berijden van de bodem. Robbin: “Vaak zijn er al dunningspaden aanwezig van eerdere exploitaties die in de afgelopen decennia zijn uitgevoerd. Deze bestaande paden worden waar mogelijk gebruikt om verdere bodemverdichting te voorkomen. De dunningspaden die tussen de paden op 40 meter afstand liggen, worden hier nu niet meer gebruikt. Door deze aanpak wordt de impact van bosbouwactiviteiten op de bodem verminderd, waardoor de bodemgezondheid beter behouden blijft en de negatieve effecten van bodemverdichting worden geminimaliseerd. Dit draagt bij aan het behoud van een gezond bosecosysteem op lange termijn.”

De werkwijze

Het proces begint met het markeren van de nieuwe paden met witte verf op blijvende bomen. Daarna worden alle bomen die in de weg staan, geblest. De harvester-machinist kan vervolgens het uitgezette parcours volgen en de gebleste bomen zagen. Een gemiddelde harvester heeft een werkbereik van ongeveer 10 meter, wat resulteert in een zone van 20 meter tussen de paden waar de machine niet bij kan. Robbin: “Om deze bomen te vellen, moet een deel van het werk met een motorzaag worden uitgevoerd. De bomen worden zo gericht geveld dat ze naar de dunningspaden toe vallen. Op deze manier kunnen ze met de harvester naar het dunningspad worden getrokken en daar op sortiment worden gezaagd. Dit proces maakt het mogelijk om efficiënt hout te oogsten, zelfs in gebieden waar de harvester-machine niet direct kan opereren vanwege de afstand tot de paden.”

"Beter uitgepakt dan verwacht"

Wytze is erg tevreden met het resultaat: “Het heeft beter uitgepakt dan verwacht. De paden zijn nauwkeurig ingemeten met behulp van GPS en zullen beschikbaar blijven voor toekomstig gebruik. De kosten van deze exploitatie lagen eenmalig hoger dan bij de reguliere wijze, maar ik zie het als een investering voor de toekomst. We doen deze investering - de nieuwe paden laten inmeten en opslaan - met het oog op het bevorderen van bodemleven, het vergroten van de voorraad vocht en mineralen, en het stimuleren van natuurlijke verjonging. En ik hoef niet meer bang te zijn dat de kleinschalige aanplant, die ik op eigen houtje en met de Bosgroep doe, straks overreden wordt omdat een harvester de kortste route kiest naar een gebleste boom.”

De voor- en nadelen

Voordelen dunningspaden met 40 meter afstand

• Minder bodemverdichting en daarmee een gezondere bodem
• Meer bijgroei en minder inkomstenderving
• Minimaliseren van het aantal paden zorgt voor het beter functioneren van het bosecosysteem
• Werken met minder paden zorgt voor een aantrekkelijker bos

Nadelen dunningspaden met 40 meter afstand

• Er zijn meer voorbereidingsuren nodig
• De exploitatie wordt duurder
• De exploitatie vergt meer kennis en kunde van de aannemer
• Zichtbare verf op de blijvende bomen

Overwegingen

Voor boseigenaren van bos met een houtoogstfunctie zijn er vele afwegingen. Machines worden steeds lichter en kleiner, maar voor een reguliere dunning of houtoogst, die doorgaans eens in de zes jaar plaats vindt, heb je meestal nog wel een flinke machine zoals een harvester nodig. Wytze: “Dat er nu op een veel kleiner oppervlak in het bos gereden wordt, zien we echt als een pluspunt. De coördinaten staan vast, dus iedere aannemer kan er mee aan de slag bij een volgende ronde.”

• Dit artikel is in een iets uitgebreidere versie ook te lezen op Nature Today.
• Zie ook de blog 'Ravage met een reden' die Wytze schreef over de dunningspaden op de website Woestenije.nl.