Hap-stap-hap: Kennisdag begrazing voor beheerders
Het kennisteam van de Bosgroepen organiseert geregeld een dag om de kennis van de collega’s in het veld een boost te geven. Dit najaar mochten onze beheerders hun tanden zetten in ‘begrazing’.
Niet verrassend, maar het absolute hoogtepunt van de Kennisdag was toch wel het moment waarop de kudde schapen van Limburgs Landschap op het pad voorbij kwam denderen. Vervolgens ging een groepje hardwerkende dames van het wollige gezelschap er ook nog eens stiekem vandoor. En zo was de aandacht even helemaal weg bij het - overigens enorm interessante - verhaal.
Verhalen van ervaringsdeskundigen
Op 28 oktober waren we met zo’n 25 medewerkers van de Bosgroepen te gast bij Limburgs Landschap in Lomm, net boven Venlo en tegen de grens met Duitsland. De reden dat we op deze locatie waren: Limburgs Landschap heeft hier ook een eigen schaapskudde die wordt ingezet bij het beheer van het natuurgebied. We konden ons daardoor niet alleen vergapen aan de schapen, we hoorden van de Landschaps-collega’s Michael van Roosmalen (districtsbeheerder) en Dorrie Thomassen (projectleider) ook waardevolle verhalen uit de praktijk.
Doelgericht inzetten van begrazing
Maar voordat we naar buiten gingen, hadden we eerst nog een aantal interessante presentaties binnen. Na een hartelijk welkom door directeur-bestuurder Wilfred Alblas, doken we meteen vol het onderwerp in met Fokko Erhart. Fokko, bekend van het boek ‘Begrazing in Nederlandse en Vlaamse Natuurgebieden’, nam ons mee in het doelgericht inzetten van begrazing. Vanuit een start met de oorspronkelijke grazers in de Lage Landen (spoiler: daar zaten geen schapen en geiten tussen), via waarom communicatie over de keuzes bij begrazing zo belangrijk is tot hoe je berekent hoeveel grazers van welke soort je nodig hebt in een gebied.
Zijn kernboodschappen:
- Begrazing kan de natuur goed doen, maar soms zijn andere beheermaatregelen effectiever.
- Begrazing is complex en wordt door veel factoren bepaald.
- De invloed van begrazing wordt vooral bepaald door de relatieve begrazingsintensiteit. Dat is de uitkomst van plantaardige productie min consumptie (= kilogram-grazer per oppervlakte per tijdseenheid).
- De kans op succes neemt toe als gewerkt wordt volgens het principe ‘lerend beheren’ aan de hand van de PDCA-cirkel (Plan, Do, Check, Act).
- Leer de juiste vragen stellen (Waarom is er gekozen voor begrazing, wat is het doel, etc.) zodat een dialoog op gang komt en beter overwogen keuzes gemaakt kunnen worden.
Blik op begrazing als ecoloog en herder
Vervolgens vertelde onze eigen Sarah van der Vlist meer over haar werk als herder. Want naast haar baan als ecoloog bij Bosgroep Midden Nederland heeft ze er heel bewust voor gekozen om ook met een schapenkudde (hap-stap-hap) op pad te gaan. En niet zomaar een kudde: het gaat om zo’n 1.000 schapen, drie border collies en vier kuddebewakingshonden op het Kroondomein.
Sarah vertelde ons heel eerlijk wat daarbij soms schuurt, wat de uitdagingen zijn én wat ze er zo leuk aan vindt. Over haar groeiende liefde voor honden, het gevaar van wolven en de uitbreiding met geiten en misschien ook nog heidekoeien.
Begrazing en fauna
Daarna restte nog de vraag: wat hebben vlinders en grazers eigenlijk met elkaar te maken? Michiel Wallis de Vries van De Vlinderstichting ging daar dieper op in tijdens zijn presentatie over de turbulente relatie tussen begrazing en vlinders.
Zijn aanbevelingen bij begrazingsbeheer:
- Stel doelen voor acceptabele ontwikkelingen.
- Abiotisch herstel verdient ook aandacht.
- Grote, gevarieerde terreinen leveren meer heterogeniteit op verschillende schaalniveaus.
- Overbegrazing is voor veel soorten een groter risico dan onderbegrazing.
- Flexibele inzet van aanvullende begrazing kan zinvol zijn en ook ander maatwerk kan nodig zijn.
De natuur in bij Landgoed De Hamert
Vervolgens gingen we na een lekkere lunch richting de schapen ‘in het wild’. Daar met de nieuwsgierige dames op de achtergrond (die telkens een stukje dichterbij kwamen) vertelde dierenarts Judith van Andel meer over haar werk en gaf ze (samen met Philippe van der Grinten) tips om goede afspraken te maken met herders voor het beheer van natuurgebieden én de gezondheid van de schapen.
Wat verderop in het prachtige natuurgebied vertelden de Landschaps-collega’s nog over de organisatie van de jaarrondbegrazing. Hier was erg veel interesse voor bij de Bosgroep-collega’s. Al werd de aandacht -zoals eerder gezegd- soms flink afgeleid door de grazers zelf.
Het was weer een interessante Kennisdag vol informatie en inspiratie die we goed kunnen inzetten bij ons werk voor de leden van de Bosgroepen. Bedankt Etiënne en Dorrie Thomassen voor de organisatie van de dag en bedankt Limburgs Landschap voor de gastvrijheid.
