Heidebeheer met de hand: vrijwilligers maken het verschil

Op landgoed Olterterp-Lauswolt in Beetsterzwaag, eigendom van a.s.r., werken vrijwilligers van Landschapsbeheer Friesland en de Bosgroep waardevol samen. In de periode van oktober tot april, het begin van het broedseizoen, zetten zij zich in voor de ecologische vernieuwing van de heide.

Dankzij het contact tussen Oege Hiddema (projectmedewerker Landschapsbeheer Friesland) en Rolf Dijkstra (beheerder/toezichthouder bij Bosgroep Noord-Oost Nederland) kwam alles in een stroomversnelling. Hiddema gaf aan op zoek te zijn naar passend werk voor een groep vrijwilligers, en Dijkstra hoefde daar niet lang over na te denken. Op het terrein van Bosgroeplid a.s.r. ligt veel heide die baat heeft bij een menselijk oog.

Boompjes en pijpenstrootje verdringen de heide

Door stikstofdepositie en droogte staat de natuur op de heide onder druk. Boompjes en het pijpenstrootje rukken op en verdringen de typische heidesoorten die hier thuishoren, zoals dop-, kraai- en struikheide. Het dichtgroeien van dit deel van het heidegebied heeft ook invloed op de dieren die er leven, zoals het heideblauwtje, een zeldzame vlinder, de levendbarende hagedis en de adder. Beheer is dus heel belangrijk om de heide te behouden.

“We kunnen niet zomaar alles lukraak eruit trekken”

Je moet begrijpen hoe de heide functioneert om te kunnen bepalen wat je verwijdert en wat je laat staan. Pijpenstrootje is bijvoorbeeld een grote bedreiging voor de heide waarin bijzondere dieren zich zo thuis voelen. Deze soort verdringt alles, maar vormt tegelijkertijd ook een belangrijke leefomgeving voor verschillende reptielen, met name door de beschutting die het biedt. Juist daarom is een scherp oog nodig om te bepalen wat je weghaalt en wat je laat staan.

Vrijwilliger Dick Huitema doet dit vrijwilligerswerk al 12 jaar en weet precies wat er wel en niet thuishoort op de heide. Dick Huitema: “Omdat ik dit werk al zo lang doe weet ik precies welk boompje eruit gehaald kan worden. Zo gebruikt de roodborsttapuit enkele boompjes van een bepaalde hoogte en op specifieke plekken als zangpost. Die moet je dus laten staan. Dus het is niet zo dat we maar lukraak alles eruit trekken. We weten wat we doen.”

Handwerk maakt het verschil op de heide

Huitema: “Het is voor ons belangrijk dat we echt van toegevoegde waarde zijn. Het is onze kracht dat we werken op de plekken waar het niet wenselijk of mogelijk is om machinaal te werken. Hiervoor hebben wij allerlei gereedschap naargelang wat er moet gebeuren: van knippen en zagen, tot het met wortel en al uittrekken of uitsteken van boompjes.”

Heide is kwetsbaar, en tussen de planten leven bovendien verschillende dieren. Bij het beheer draait het dan ook om fingerspitzengefühl en dat hebben deze vrijwilligers. Onder toezicht van Rolf Dijkstra wordt het gebied tot in de finesse opgeschoond. Hij begeleidt de vrijwilligers in het veld en geeft daarbij duidelijke instructies over de werkzaamheden.

Win-win voor vrijwilligers én natuur

De Bosgroepen is heel blij met deze samenwerking. Rolf Dijkstra vertelt: “Het geeft veel voldoening om iets te kunnen betekenen voor deze vrijwilligers, maar ook voor de natuur op dit mooie plekje in Friesland. Daarnaast is er zoveel enthousiasme, dat het alleen maar een win-win situatie is. Dus een oproep aan iedereen met een landgoed: denk ook eens aan deze waardevolle vrijwilligers voor het beheer van uw zeldzame natuur die wel een menselijk oog kan gebruiken in het beheer. Wij staan open voor een samenwerking tussen een lid en vrijwilligers, waar iedereen, en vooral de natuur, de vruchten van plukt.”