De droogte van 2018: welke gevolgen zien we?

Publicatiedatum: 27 mei 2019

Nu de meeste loofbomen weer in blad staan, en ook de lariks weer frisgroen uitloopt, kunnen we in het bos een voorzichtige balans opmaken van de gevolgen van de droogte van 2018. Een belangrijke vraag die ons bezighoudt, is of de droogte van 2018 nog meer schade heeft veroorzaakt dan dat we vorig jaar al zagen. Toen zagen we vooral grootschalige sterfte bij fijnspar, en individueel uitval bij andere soorten. Met de wetenschap dat het grondwaterniveau niet het peil heeft bereikt van voorgaande jaren, en de opnieuw optredende droogte, zijn we eens goed om ons heen gaan kijken. Een korte opsomming van onze, vooral visuele, bevindingen tot nu toe.

Fijnspar in het Wehlse bos (DE)

Fijnspar

Als gevolg van de storm van januari 2018 en de daaropvolgende droge zomer zijn er veel kwijnende en verzwakte fijnsparren te vinden in het bos. En niet alleen in het bos, maar overal in het landschap zien we de bomen lichter worden in de naalden en uiteindelijk zelfs bruin worden. Juist in deze periode vormen deze bomen een belangrijke broedplaats voor de letterzetter*, een kever die zich onder de schors van een boom nestelt en hier grote schade toebrengt. Deze letterzetter heeft zich volop door de Nederlandse bossen weten te verspreiden. Een probleem dat we ook over de grens zien. Waarbij we gelukkig weten dat fijnspar niet een van de meest voorkomende boomsoorten in het Nederlandse bos is. Een deel van de aangetaste fijnsparopstanden is al in 2018 geruimd (ruim 15 hectare), maar ondanks vroegtijdig ingrijpen in deze opstanden blijft sterfte en aantasting van bomen een terugkerend verhaal. Ook dienen zich steeds nieuwe locaties aan. Bij een rondgang langs de fijnsparopstanden in onder andere de Achterhoek, in oktober 2018, werd ruim 40% van de fijnsparopstanden op dat moment nog als vitaal beoordeeld. Op meerdere plaatsen, zoals in het Wehlse bos (afbeelding hierboven), is de situatie medio 2019 helaas heel anders.

Douglas en lariks

In de inleiding stond dat de lariks weer fris groen uitloopt, maar op veel plaatsen, zowel in ongemengde opstanden van enkel lariks als bij gemengd bos, zien we dat alleen het onderste deel van de lariks groen wordt en dat de kroon kaal blijft. Ook komen we individueel en groepsgewijs aantasting door bastkever tegen, dit kan letterzetter zijn maar ook andere keversoorten zijn al aangetroffen. Bij de douglas, voornamelijk op zandgrond, valt op dat ook deze zeer dun in de naalden staan. Ook bij deze soort worden al regelmatig bomen aangetroffen zonder naalden.

Loofbomen

Vooral bij beuk op drogere zandgronden zien we dat bij een aanzienlijk deel van deze bomen de kronen dun in het blad staan of slecht uitlopen. Ook bij zomereik zien we het verschijnsel dat deze laat in het blad komen; in ieder geval later dan gebruikelijk. Berk laat pleksgewijs sterfte zien; deze bomen zijn het afgelopen voorjaar niet meer in blad gekomen. Op de meer natte groeiplaatsen zien we dat ook de zwarte els niet heel overtuigend in het blad komt.

Wat kan/ moet ik zelf doen?

Gezien de aanhoudende droogte kan het een idee zijn om, altijd in overleg met uw Waterschap, te kijken naar maatregelen om in elk geval het regenwater langer vast te houden. Er valt niet veel en het water dat valt, verdwijnt direct weer. U kunt denken  aan het plaatsen van fysieke maatregelen in sloten zodat het oppervlaktewater minder snel wordt afgevoerd. De Bosgroep heeft het afgelopen jaar op meerdere plekken dergelijke maatregelen genomen, en kan u helpen met advies over mogelijke maatregelen. Ook hebben we de contacten bij het Waterschap om dit soort maatregelen te bespreken.
De verminderende vitaliteit bij bomen vraagt in elk geval alertheid. Vooral bij de fijnspar is de situatie zorgwekkend, en is het advies om in elk geval te kijken of er een probleem is, en hoe u dit het beste aan kunt pakken. Dit kan per locatie anders zijn en vraagt dus enig maatwerk. Bij aantasting door letterzetter is actief handelen wenselijk. Meer hier over in ons eerdere bericht over de letterzetter. Bij de overige naaldhoutsoorten lijken de gevolgen minder ingrijpend, maar plaatselijk is wel het advies om op korte termijn in te grijpen, bijvoorbeeld om verdere verspreiding van keveraantasting te voorkomen of wanneer zich gevaarlijke situaties voordoen. Ook als de waarde van het hout dreigt te halveren, is ingrijpen toch wenselijk. Bij loofbomen is het advies om de situatie in het bos voorlopig in de gaten te houden. Dode bomen langs wegen en paden kunnen gevaarlijke situaties opleveren, maar sterfte van individuele bomen in het bos kan juist van ecologische waarde zijn.

De houtmarkt

Gezien de ontstane situatie door de droogte is de West-Europese houtmarkt op dit moment geheel verzadigd. Met name uit Duitsland en Italië komen grote hoeveelheden storm- en door  kevers aangetast hout. De afzet van dergelijk hout uit Nederland wordt hierdoor ernstig bemoeilijkt. Bijkomend nadeel is dat niet alleen de afzet slecht loopt, maar dat ook de prijzen nog steeds dalen. Hout van kwijnende bomen is vaak nog wel goed te vermarkten. Zo gauw als het hout dood is, of door kevers is aangetast, zal het hout weinig opbrengen en is het slecht te vermarkten.
De afzetmarkt voor hout van betere kwaliteit (zaag- en kisthout) van lariks en douglas is nog redelijk goed. Bij de kwijnende en maar half uitgelopen bomen is het advies dan ook om nu de situatie in beeld te brengen zodat er nog dit jaar maatregelen genomen kunnen worden. Ook voor loofhout is de houtmarkt vrij stabiel.
In het najaar zal er ongetwijfeld weer vraag zijn naar vers hout. Ons advies is daarom ook om de al geplande boswerkzaamheden gewoon in te plannen, en de houtverkoop in nauw overleg met de Bosgroep voor te bereiden.

Meer informatie en advies

Heeft u nog vragen of wilt u graag advies over wat u nu moet/kan doen in uw bos, of hulp bij ruiming, houtverkoop of herplant? Dan kunt u contact opnemen met uw regiomanager van Bosgroep Midden Nederland.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

* Letterzetter
De letterzetter leeft voornamelijk in verzwakte en kwijnende fijnsparren, maar ook in andere naaldhoutsoorten is letterzetter aangetroffen. Bij optredende calamiteiten zoals storm of langdurige droogte kunnen de kevers in één jaar twee levenscycli volbrengen en zich daardoor razendsnel uitbreiden en verspreiden. Bij de aanwezigheid van grote hoeveelheden omgewaaide of verdroogde bomen, is er dus een ruim aanbod van broedplaatsen, en sterven in korte tijd veel bomen. Bij een gezond bos met verspreid wat kwijnende bomen, richt de letterzetter weinig of minder schade aan. Tijdig ingrijpen en verdere verspreiding voorkomen is dan ook het advies.

Twee levenscycli in het voorjaar
Normaal gesproken boort de kever medio april een gang in de bast van een boom (dit jaar werd er eind januari al activiteit waargenomen). Aan weerszijden legt ze eitjes. Na uitkomst van de eitjes vreten de larven zich een gang haaks op de centrale as. Na het verpoppen aan het eind van de gang, vliegt de jonge kever uit op zoek naar de volgende verzwakte boom. Vanaf juni kan een tweede aantastingsronde plaatsvinden.

Hoe herken je door letterzetter aangetaste bomen?
Aantastingen zijn herkenbaar aan het boormeel op de stam, geelbruin verkleurde kronen, naaldverlies, een grote activiteit van spechten en afvallende bast. Hieronder ziet u een aantal voorbeelden. Eenmaal afgestorven bomen worden niet opnieuw bezocht door de letterzetter.

labels: , , , ,

gerelateerd