Symposium ‘15.000 jaar wisselwerking tussen aarde, natuur en mens’

De geschiedenis van het landschap als leidraad voor toekomstbestendige inrichting van het landelijk gebied

Het is het derde droge jaar op rij, met alle gevolgen van dien. Op het ene moment leidt hevige neerslag tot wateroverlast en erosie, op het andere moment is er sprake van waterschaarste en sterven zelfs bossen af door droogtestress. Herstel begint bij het kunnen lezen van het landschap. Dit vormt een voedingsbodem voor een duurzame inrichting van het landelijk gebied.

Promotieonderzoek basis voor symposium

Harm Smeenge

Het promotieonderzoek van Harm Smeenge (Bosgroepen / Rijksuniversiteit Groningen) vormt de basis van een symposium op 30 oktober 2020. We geven uitleg over de landschapsgeschiedenis van de Dinkel op basis van onderzoeksresultaten op het vlak van aardkunde, (paleo-)ecologie en cultuurhistorie. En we gaan in op de kansen die zich voordoen om vanuit de systeemkenmerken de huidige klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis, met respect voor het aardkundige en culturele erfgoed, aan te pakken. Naast diverse presentaties gaan we ook het veld in, op en rond het Lutterzand (Overijssel), om een aantal voorbeelden in de praktijk te bekijken.
Tijdens het symposium wordt ook het publieksboek, horende bij het promotieonderzoek, gepresenteerd.

Stroomgebied van de Dinkel

Het stroomgebied van de Dinkel was 12.000 jaar geleden een 10 km breed vlechtend rivierenstelsel. Door ontginningen in de ijzertijd veranderde de sedimentatie en slibde de Dinkel gedeeltelijk dicht. Daarnaast stuwde men in de middeleeuwen het water op ten behoeve van de watermolens. Het werd dus flink natter in vergelijking met de vroege prehistorie! Vanaf de 19de eeuw werd het watersysteem fijnmazig ontwaterd. Waterstanden daalden, het afvoerpatroon werd grillig, leefgebieden verdwenen en de voorheen sterk afwisselende microregio’s gingen steeds meer op elkaar lijken.

Water als sturende factor

Ook nu zijn we er van doordrongen dat water een sterk sturende factor is, en bij verstandig handelen een essentiële bijdrage levert aan een klimaatrobuuster landschap. Tijdens mijn promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen ben ik op zoek gegaan naar aanknopingspunten om het watersysteem van de Dinkel toekomstbestendig in te richten. Relicten van het ‘ijstijdrivierenlandschap’ van de Dinkel zijn nog steeds zichtbaar in de vorm van oude geulen en rivierkommen. Hierin ontstonden venen, later heidevelden en recent landbouwgronden. Deze relicten liggen ver buiten de hoofdloop van de huidige Dinkel, maar laten duidelijk zien hoe het complete watersysteem (de hoofdwaterloop met al zijn vertakkingen) functioneerde en later veranderde. Het hele systeem biedt kansen voor het vasthouden van water, de opvang van neerslagpieken, koolstofvastlegging en het vergroten van de watervoorraad in de zomer.

Samenwerking

Wanneer we deze stap echt durven te zetten, moeten we het “oude denken”, het werken vanuit de maakbaarheidsgedachte, grotendeels achter ons laten. Wat betekent het als we de “waterloopbenadering” los zouden laten en meer op systeemniveau naar passende plekken zoeken om de klimaatcrisis, stikstofcrisis en biodiversiteitscrisis te verzachten? Dit kan alleen door brede samenwerking tussen beleidsmakers, onderzoekers en beheerders.

Systeemgerichte aanpak

In de afgelopen acht jaar is naast de ontwikkeling van deze werkwijze (fundamenteel wetenschappelijk onderzoek) parallel gewerkt aan de toepassing in de praktijk van het water- en natuurbeheer, in combinatie met erfgoedzorg. Het betrekken van grondeigenaren gedurende het onderzoek en opvolgende traject van voorbereiding tot en met de uitvoering werkte de realisatiesnelheid in de hand. Deze systeemgerichte aanpak is uitgevoerd in Gelderland (Kastanjedal bij Beek-Ubbergen, Wisselse veen bij Epe), Overijssel (brongebied van de Mosbeek, Manderheide, Landgoed De Hulst, Zunasche heide) en Drenthe (Schipborger Strubben).

Publieksboek

Naast het promotieonderzoek verschijnt ook een publieksboek ‘15.000 jaar landschapsgeschiedenis Noordoost-Twente; een continue wisselwerking tussen aarde, natuur en mens’, dat op het symposium wordt gepresenteerd. Alle deelnemers mogen die dag kosteloos een exemplaar van het boek (t.w.v. € 24,95) meenemen.

Programma en locatie symposium (onder voorbehoud)

We zijn nog bezig met de definitieve invulling van de dag, die uiteraard corona-bestendig van opzet zal zijn.
Het ochtenddeel zal bestaan uit een aantal korte lezingen op het snijvlak van aardkunde, ecologie en cultuurhistorie, gericht op de toepassingsmogelijkheden in het natuur-, water- landschaps- en erfgoedbeheer. Het middagdeel bestaat uit een verzorgde fietsexcursie, waarbij op diverse plekken uitleg wordt gegeven over onderzoeksmethoden, landschappelijke kenmerken, het wonen en werken in het gebied en kansen voor duurzaam herstel van het landschap (duurzaam watersysteem, herstel biodiversiteit/landschap, passende landbouw).

Datum en tijd:
Vrijdag 30 oktober 2020, van 9.30 uur (inloop vanaf 9.00 uur) tot 16.30 uur (borrel tot 17.30 uur)
Locatie: Paviljoen Lutterzand, Lutterzandweg 12, 7587 LH De Lutte
Gedurende de dag is er genoeg ruimte voor (nieuwe) ontmoetingen, kennis delen en wederzijdse inspiratie.

Aanmelden                                                                                           

Het symposium is alleen op uitnodiging, en gratis toegankelijk.
Genodigden ontvangen nog een herinnering/bevestiging met het volledige programma en de routebeschrijving na de zomervakantie. Op deze pagina vindt u de komende maanden meer informatie over het programma en de sprekers; een mix van onderzoekers, bestuurders, beleidsmakers, terreinbeheerders, belangenbehartigers en particuliere grondeigenaren.

 

labels: , ,