Symposium ‘15.000 jaar wisselwerking tussen aarde, natuur en mens’

De geschiedenis van het landschap als leidraad voor toekomstbestendige inrichting van het landelijk gebied

Het is het derde droge jaar op rij, met alle gevolgen van dien. Op het ene moment leidt hevige neerslag tot wateroverlast en erosie, op het andere moment is er sprake van waterschaarste en sterven zelfs bossen af door droogtestress. Herstel begint bij het kunnen lezen van het landschap. Dit vormt een voedingsbodem voor een duurzame inrichting van het landelijk gebied.

Promotieonderzoek basis voor symposium

Harm Smeenge

Het promotieonderzoek van Harm Smeenge (Bosgroepen /Rijksuniversiteit Groningen) vormt de basis van een online symposium op vrijdagochtend 11 december 2020. Met bestuurders, onderzoekers, overheden, landbouw en natuur- en waterbeherende organisaties gaan we het gesprek aan over de opgaven waar zij aan werken, de worstelingen waar ze mee te maken hebben en de vraag hoe de ontstaansgeschiedenis van het landschap hen kan helpen. Als voorbeeldgebied hebben we het stroomgebied van de Dinkel in Noordoost-Twente gekozen, gelegen op de hogere zandgronden van Nederland.

Stroomgebied van de Dinkel

Het stroomgebied van de Dinkel was 12.000 jaar geleden een 10 km breed vlechtend rivierenstelsel. Door ontginningen in de ijzertijd veranderde de sedimentatie en slibde de Dinkel gedeeltelijk dicht. Daarnaast stuwde men in de middeleeuwen het water op ten behoeve van de watermolens. Het werd dus flink natter in vergelijking met de vroege prehistorie! Vanaf de 19de eeuw werd het watersysteem fijnmazig ontwaterd. Waterstanden daalden, het afvoerpatroon werd grillig, leefgebieden verdwenen en de voorheen sterk afwisselende microregio’s gingen steeds meer op elkaar lijken. Ook nu zijn we er van doordrongen dat water een sterk sturende factor is en bij verstandig handelen een essentiële bijdrage levert aan een klimaatrobuuster landschap. Het hele systeem biedt kansen voor het vasthouden van water, de opvang van neerslagpieken, koolstofvastlegging en het vergroten van de watervoorraad in de zomer.

Virtueel het veld in op 11 december

Op verschillende plekken buiten zijn we het gesprek aangegaan met onderzoekers, overheden, landbouw-, natuur-, waterbeherende organisaties en een aantal boeren, over de opgaven en worstelingen op díe specifieke plekken. Het zijn mooie presentaties en gesprekken geworden op het snijvlak van aardkunde, ecologie en cultuurhistorie – vastgelegd op film. Deze filmpjes zijn de basis voor het online symposium geworden.

Samenwerking

Om stappen richting de toekomst te zetten, moeten we het “oude denken”, het werken vanuit de maakbaarheidsgedachte, grotendeels achter ons laten. Wat betekent het als we de “waterloopbenadering” los zouden laten en meer op systeemniveau naar passende plekken zoeken om de klimaatcrisis, stikstofcrisis en biodiversiteitscrisis te verzachten? Dit kan alleen door brede samenwerking tussen beleidsmakers, onderzoekers en beheerders. Met dit symposium hopen we ook een extra stimulans aan deze samenwerking te geven.

Systeemgerichte aanpak

In de afgelopen acht jaar is naast de ontwikkeling van deze werkwijze (fundamenteel wetenschappelijk onderzoek) parallel gewerkt aan de toepassing in de praktijk van het water- en natuurbeheer, in combinatie met erfgoedzorg. Het betrekken van grondeigenaren gedurende het onderzoek en opvolgende traject van voorbereiding tot en met de uitvoering werkte de realisatiesnelheid in de hand. Deze systeemgerichte aanpak is uitgevoerd in Gelderland (Kastanjedal bij Beek-Ubbergen, Wisselse veen bij Epe), Overijssel (brongebied van de Mosbeek, Manderheide, Landgoed De Hulst, Zunasche heide) en Drenthe (Schipborger Strubben).

Publieksboek

Naast het promotieonderzoek is ook een publieksboek Het landschap van Noordoost-Twente’ verschenen bij Uitgeverij Matrijs.

Programma 11 december

9:00 uur: Welkom door Nettie Aarnink (Waterschap Vechtstromen) en Nicole Olland (Unie van Bosgroepen), de
gespreksleiders van deze ochtend.

9:15 – 9:45 uur

• Ontstaansgeschiedenis landschap als leidraad voor huidige opgaven: Harm Smeenge (Bosgroepen) en Theo
Spek (Rijksuniversiteit Groningen)
• Huidige opgaven – Water en Natuur: Dick Schipper (Waterschap Vechtstromen) en Henk Jonkers (Provincie
Overijssel)
• Huidige opgaven – Landbouw en Landschap: Margo Meijerink (LTO, Natuurinclusieve Landbouw Overijssel)
en Eibert Jongsma (Landschap Overijssel)
Reflectie en interactie onder leiding van gespreksleiders, gevolgd door korte ‘koffiepauze’

10:15 – 10:45 uur
• De Puntbeek – ontstaansgeschiedenis en huidige opgaven water en natuur: Harm Smeenge (Bosgroepen),
Herman Brink (Staatsbosbeheer) en René Nij Bijvank
• Punthuizen/Stroothuizen – ontstaansgeschiedenis en huidige opgaven water en natuur: Joop Schaminée
(Universiteit Nijmegen/Wageningen Universiteit) en Fons Eysink (Bosgroepen)
Reflectie en interactie onder leiding van gespreksleiders

11:00 – 11:30 uur
• Biologisch agrarisch bedrijf Koekoek op landgoed Singraven – ontstaansgeschiedenis en huidige opgaven
landbouw, natuur, water &cultuurhistorie: Jan Koekoek (agrariër), Wouter Pfeiffer (Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed), Elselien Koning-Jaspers (Provincie Overijssel)
• Erve Rolink – ontstaansgeschiedenis en huidige opgaven natuur en landbouw: Jan en Peggy Rolink (agrariërs).
• Handvatten voor duurzame landbouw: Frederiek van Lienen (gebiedsonderneming Duinboeren &
Maatschappij)
Reflectie en interactie onder leiding van gespreksleiders

11:45 uur – 12:30 uur
• Reflectie op de inhoud van het symposium door watergraaf Stefan Kuks
• Welkom gedeputeerde Gert Harm ten Bolscher en reflectie op de ochtend door gedeputeerde
• Afsluiting door gespreksleiders Nettie Aarnink en Nicole Olland

Aanmelden online symposium

Het online symposium, via ‘Zoom’, is alleen op uitnodiging, en gratis toegankelijk. Na aanmelding ontvangt u een
aantal dagen voor het symposium de inloggegevens voor de Zoom-sessie, met uitleg. We horen graag of u er bij wilt zijn! U kunt zich aanmelden via unie@bosgroepen.nl o.v.v. ‘Symposium landschapsgeschiedenis’.

Op deze webpagina houden we u op de hoogte van het actuele programma en de sprekers; een mix van onderzoekers, bestuurders, beleidsmakers, terreinbeheerders, belangenbehartigers en particuliere grondeigenaren.

 

labels: , ,