Rapport ‘Revitalisering Nederlandse Bossen’ online beschikbaar

3 september 2020

De Nederlandse bossen staan zwaar onder druk. De bosbodem functioneert niet goed meer, omdat deze verzuurd is door een overmaat aan stikstof en zwaveloxide. En het veranderende klimaat zorgt voor droogte en hitte, wat voor nog grotere problemen en uitdagingen zorgt. De meeste grondwaterafhankelijke bossen staan nog eens extra onder druk, door een verlaging van de grondwaterstand. Om onze bossen te behouden en toekomstbestendig te krijgen, móet er iets gebeuren. In projecten en ons beheer houden we daar al waar mogelijk rekening mee, en ook het LNV zag de noodzaak tot actie. Ze vroegen de Bosgroepen om een kennisdocument te schrijven voor de Bossenstrategie. Het resultaat is het rapport ‘Revitalisering Nederlandse Bossen’, waarin we onze kennis hebben gebundeld met die van Staatsbosbeheer en Stichting Probos. Het rapport is klaar. Hieronder vindt u een toelichting en een mogelijkheid om het rapport te downloaden.

>> Klik hier om het rapport te downloaden.

Toelichting op het rapport
De natuurlijke bossen en boslandschappen die hier oorspronkelijk waren, hadden een grote biodiversiteit. Dat droeg bij aan hun veerkracht tegen bedreigingen als de natuurlijke verzuring. Met name de rijke boomsoortensamenstelling, het vochtvasthoudend vermogen van de bodem en de recycling van nutriënten, zorgden voor die veerkracht. Tegenwoordig is de veerkracht van de meeste bossen aangetast. Vooral de bossen op zandgronden hebben het zwaar. Zandgronden zijn, ongeacht hun gebruiksdoel, zeer gevoelig voor de droogte en de bosbodems zijn bovendien sterk verarmd en verzuurd. Dat zijn forse bedreigingen voor het bos van de toekomst! Het rapport ‘Revitalisering Nederlandse Bossen’ gaat in op de problematiek en biedt oplossingsrichtingen in de vorm van een integraal maatregelenpakket.

Aan de basis van het rapport staan twee vragen centraal:
1. Waarom is het nodig om onze bossen te revitaliseren?
2. En hoe kunnen we dat het beste doen?

De noodzaak van bosrevitalisatie

De gevolgen van verzuring en klimaatverandering zijn fors. Ze pakken bovendien nog eens extra negatief uit, omdat ze diverse negatieve effecten uit het verleden versterken. Zo zijn veel bossen aangeplant op voormalige heidegronden. Veel nutriënten zijn hier uit de bodem onttrokken door overexploitatie. De humus is weg. Er zijn vervolgens wel nieuwe bossen geplant, maar dat was op deze arme bodem met een slechte vochtvoorziening. Bovendien bestaan deze bossen veelal uit boomsoorten waarvan het strooisel verzurend werkt. Daarnaast is de bodem op veel plaatsen verdroogd, door een te snelle afvoer van regenwater en het onttrekken van grondwater. We hebben bovendien in veel bossen te maken met monoculturen, waarbij destijds maar 1 boomsoort is geplant. Dat alles maakt onze bossen extreem kwetsbaar voor het uitvallen van boomsoorten door droogte of ziekten. Inmiddels is duidelijk dat verschillende boomsoorten het moeilijk hebben. Denk hierbij aan de fijnspar (letterzetter), de es (ekkentaksterfte) en de eik (eikensterfte). Het is niet te voorspellen wat de gevolgen van verzuring en klimaatverandering voor het bos precies gaan zijn. Maar als we onze bossen willen behouden voor de toekomst, is ingrijpen noodzakelijk.

Hoe revitaliseer je een bos?

In het rapport ‘Revitalisering Nederlandse Bossen’ is uitgewerkt hoe je de veerkracht van een bos kunt verhogen. Belangrijker nog is het terugdringen van de stikstofdepositie en het afremmen van de klimaatverandering. Maar dat mag bosbeheerders er niet van weerhouden om hun bossen sterker te maken en de veerkracht te vergroten, zodat ze de bedreigingen beter kunnen pareren. Dat doe je door een aantal maatregelen in samenhang te realiseren.

Geen losse maatregelen, maar een integraal pakket
Allereerst door monoculturen om te vormen naar gemengde bossen. Op die manier spreid je de risico’s, creëer je een hogere biodiversiteit en maak je het bos sterker tegen verstoringen.
Daarnaast is het belangrijk dat de bodemrijkdom herstelt. Dat is mogelijk door meer soorten met rijkstrooisel in te brengen. Ook het toevoegen van steenmeel kan een waardevolle bijdrage leveren aan het benodigde herstel. De essentie is dat de nutriëntenpomp weer op gang komt. Alleen dan kunnen de opgenomen voedingsstoffen door strooiselafbraak opgeslagen worden in stabiele humus zodat ze beschikbaar zijn voor de vegetatie.
Daarnaast is het verbeteren van de hydrologie noodzakelijk door het verminderen van de ontwatering en het vermeerderen van de bodemhumus, die als een spons water vasthoudt.
Ook belangrijk is het versterken van de structuur in het bos. Meer variatie in leeftijd, meer gelaagdheid, en meer kansen voor bosverjonging. Want iedere verjongingsfase is een kans voor de boomsoorten om zich genetisch aan te passen aan de omstandigheden en dus weerbaarder te worden.

Het is dus van groot belang om niet in te zetten op 1 herstelmaatregel, maar juist een integraal pakket te realiseren. Zo is dit revitaliseringsrapport ook opgesteld. Op die manier werk je aan een veerkrachtig type bos, én een goede structuur én een gezonde bodem, met een gevarieerde soortensamenstelling. Kortom, een weerbaar, toekomstbestendig bos!

Onlangs werd onze collega Bart Nyssen (Bosgroep Zuid Nederland) gevraagd om in een uitzending van EenVandaag de gevolgen van klimaatveranderingen uit te leggen en te laten zien in het bos. Klik op de foto hieronder om naar het item te gaan, waarin ook een filmpje te zien is.

 

labels: , , , ,

gerelateerd