Nieuw eDNA onderzoek brengt soortenrijkdom tot 9000 jaar geleden in beeld

5 februari 2019

Welke plantensoorten leefden er de afgelopen duizenden jaren in ons land?
Op maandag 4 februari ging de schop in de veengrond in de gemeente Epe.
Landschapsecoloog Harm Smeenge (Bosgroepen) en ecoloog Kees van Bochove (Datura) lieten aan de hand van een 2 meter diepe kuil in het Wisselse Veen zien hoe het landschap zich daar de afgelopen 9000 jaar heeft ontwikkeld. Nieuw eDNA (environmental DNA) onderzoek naar de bodemlagen kan mogelijk extra informatie geven over de aanwezige flora door de jaren heen. Er zijn verschillende bodemmonsters genomen op verschillende dieptes, die nu naar het lab zijn voor onderzoek. Uit de kuil kwam ook een wortel tevoorschijn van een dennenboom van minstens 8000 jaar oud.

De gegraven kuil in dit bijzondere gebied bij Epe, eigendom van Geldersch Landschap en Kasteelen, toonde een waar bodemarchief met verschillende (veen)lagen. In die lagen zitten allerlei plantenresten die iets vertellen over het gebruik van het land in die periodes. Processen als het kappen van bos en het steken van turf hebben letterlijk en figuurlijk hun sporen achtergelaten in de bodem. Harm Smeenge: “Dit is een heel bijzonder stuk veenlandschap, het is destijds ‘over het hoofd gezien’ door de turfstekers, omdat het overstoven was door zand. Hierdoor zijn alle lagen in tact gebleven. We stuitten er vorig jaar tijdens onderzoek bij toeval op.”

Wisselse Veen: uniek doorstroomveen

Het Wisselse Veen is een bijzonder overgangsgebied tussen het hoger gelegen bos en soortenrijke heide op de Veluwe en de lager gelegen graslanden. Deze graslanden worden gekenmerkt door veentjes, poeltjes, brongebieden, kwelbeekjes en slootjes. Typerend voor het gebied is het omhoogkomen van kwelwater uit de Veluwe. Uniek in het Wisselse Veen is het doorstroomveen. Dit is de enige locatie op de Veluwe waar dit veen voorkomt. Een deel van het gebied is aangewezen als Natura 2000-gebied. Het overige deel ligt in het Gelders Natuurnetwerk. Om deze bijzondere natuur te behouden, beschermen en herstellen, zijn maatregelen nodig die maken dat de unieke waterhuishouding verder tot zijn recht kan komen. Om vast te stellen welke maatregelen er genomen moeten worden, is kennis van bodem en water nodig.

Kees van Bochove (l) en Harm Smeenge (r)

Verschillende onderzoekstechnieken naast elkaar

Het afgelopen jaar zijn de Bosgroepen, in opdracht van Provincie Gelderland en in afstemming met Geldersch Landschap en Kasteelen, gemeente Epe en Waterschap Vallei en Veluwe, gestart met een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) in het Wisselse Veen. Een LESA brengt gestructureerd in beeld hoe een gebied functioneert. Bijvoorbeeld: hoe is de bodemopbouw, hoe lopen de grondwaterstromen, waar komt kwel aan de oppervlakte? Dit geeft inzicht in kansen voor natuurherstel en -ontwikkeling. Bij dit onderzoek werd op twee plekken in het gebied overstoven intact veen aangetroffen. Met hulp van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Waterschap Veluwe kon daterings- en stuifmeelonderzoek uitgevoerd worden waarmee in beeld gebracht kon worden hoe oud de veenlagen zijn en welke planten er in de omgeving voorkwamen in die verschillende tijdsperioden.
Grondlagen tot 9000 jaar oud konden op deze plek op de Veluwe worden herleid, waarbij er rond de Middeleeuwen plots grote veranderingen zichtbaar werden. Vanaf dat moment vond er verstuiving plaats, veroorzaakt door het dalen van de grondwaterstand, wat tot vandaag gaande is.

Een stobbe van een den: ruim 8000 jaar oud

Beter inzicht in bodemflora dankzij nieuwe eDNA techniek

Met de nieuwe eDNA technologie kunnen nu andere sporen van bomen en planten worden onderzocht. Dit geeft mogelijk nog breder inzicht in de historische ecologie; de samenwerking tussen bodem, mens en natuur door de jaren heen.
Kees van Bochove: “Ik vind het uitdagend om het ecologische werkveld kennis te laten maken met DNA technieken, en daarmee de kwaliteit en efficiëntie van ecologisch onderzoek te vergroten.”
Het naast elkaar leggen van de verschillende onderzoekstechnieken geeft bovendien inzicht in de kansen en beperkingen van de onderzoekstechnieken.

Soortenrijkdom in Nederland toen en nu

De soortenrijkdom in Nederland gaat in hard tempo achteruit. Dit uitgebreide historische onderzoek laat zien hoe groot de soortenrijkdom ooit was, en biedt daarmee goede handvaten voor toekomstig herstel. Over een paar maanden zijn de resultaten van het eDNA onderzoek bekend.

Omroep Gelderland

Ook Omroep Gelderland was er maandag 4 februari bij en maakte een korte reportage voor de nieuwsuitzending van 17.00 uur (vanaf minuut 08:00).

 

 

labels: , , , , , , , , ,

gerelateerd