Het ene bos is het andere niet: diversiteit in oude bossen Drenthe

23 mei 2019

Er is veel om bos en bomen te doen de laatste tijd. Het bosareaal moet groter worden, terwijl veel bossen te kampen hebben met sterfte door onder andere letterzetter in fijnspar, een gevolg van droogte, en schimmelziektes zoals essentaksterfte. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. In het noorden van Drenthe ligt een prachtig oud, gezond en rijk bos, vol met bosflora; het Gasterse Holt. Wat is het verschil met andere oude bossen in de omgeving, en wat kunnen we hieruit leren?

Het Gasterse Holt; een rijk bos met o.a. bosanemoon

Potklei positief voor Gasterse Holt

Het Gasterse Holt is rijk aan bijzondere planten zoals bosanemoon, muskuskruid en bosmuur; typisch voor oude rijke bossen. Harm Smeenge (foto boven), landschapsecoloog bij de Bosgroepen, ging speciaal voor de kijkers van RTV Drenthe op pad om te laten zien dat het ene bos het andere niet is. En dat niet alles ‘verzuurd’ is. De bodemdoorsnede – door Harm met een zogenaamde ‘humushapper’ uitgevoerd- van het Gasterse Holt laat een humeuze bovengrond zien met nauwelijks bladstrooisel. De boombladeren, voornamelijk van eik, gewone es en hazelaar die in het Gasterse Holt op de grond vallen, worden direct door wormen en ander bodemleven afgebroken. De voedingsstoffen worden zo in de bodem opgenomen en komen geleidelijk voor de planten ter beschikking. Omdat het Gasterse Holt op potklei ligt, blijven de mineralen ook langer beschikbaar voor planten.
De potklei houdt, in vergelijking met zandgronden, het water beter vast, waardoor er  in droge tijden minder droogtestress is. Ook hebben kleigronden minder last van uitspoeling van mineralen zoals calcium, kalium en magnesium dan zandgronden. Hierdoor houden ze beter voedingsstoffen voor planten vast en zijn er rijke ecosystemen aanwezig. Naast de soortenrijkdom in het Gasterse Holt, is er ook nauwelijks verruiging door omgevingseffecten. Het is een mooi open bos; typisch voor een rijk loofbos.

Cultuurhistorie en ecologie

Verderop, in het Schipborger Holt, is het een ander verhaal. Daar is de bodem behoorlijk zuur door intensief landgebruik vanaf de middeleeuwen en door zuurdepositie. De dikke humuslaag die daar wordt aangetroffen, betekent dat de bodem zuur is; het strooisel breekt niet af. Dit bos is eeuwenlang intensief gebruikt en er werden voornamelijk eiken en beuken geplant; bomen die juist een zuur strooisel produceren. Door omgevingseffecten is de natuurlijke veerkracht doorbroken en is de soortenrijkdom in het Schipborger Holt, met name in de afgelopen eeuw, achteruit gegaan.

Herstelstrategie per bos aanpassen

Om goed te kunnen bepalen hoe het bos er vroeger, voor de achteruitgang, uitzag, zijn een aantal stappen nodig.
Als eerste bieden flora-inventarisatiegegevens uit de vorige eeuw inzicht in verschuivingen. Over een wat langere periode geven paleo-ecologische gegevens (stuifmeelonderzoek) uit begraven bodems (onder wallen) of oude humuslagen veel inzicht in de ecologische veranderingen. Ten derde is inzicht nodig in omgevingseffecten van bijvoorbeeld veranderingen in de hydrologische situatie (zuurbuffering vanuit het grondwater) of historisch landgebruik (ander beheer). Tenslotte biedt bodem-chemisch onderzoek inzicht in de mate van verzuring en de weerstand daartegen vanuit het landschaps-ecologische systeem. Dat betekent dat op basis van het bovenstaande eerst moet worden vastgesteld of een bos verzuurd en ecologisch verarmd is, want dat is lang niet altijd het geval. Vervolgens kan een herstelstrategie (wat is een haalbaar doel en past bij het type bos?) op basis van deze lokale referentie  worden opgesteld. Bij een herstelstrategie voor herstel van soortenrijkdom kan dan zowel sprake zijn van bijvoorbeeld continuïteit van het huidige beheer, het uitvoeren van hydrologische herstelmaatregelen, het vrijstellen van bepaalde boomsoorten en/of de aanplant van verdwenen soorten.

Bos- en bodemonderzoek

Wilt u meer weten over bos- en bodemonderzoek? Neem dan contact op met uw Bosgroep. Wij verzorgen ook landschapsecologische systeemanalyses (LESA’s), een integrale aanpak die gestructureerd in beeld brengt hoe een gebied functioneert. Bijvoorbeeld: hoe is de bodemopbouw, hoe lopen de grondwaterstromen, waar komt kwel aan de oppervlakte? Dit geeft inzicht in kansen voor natuurherstel en -ontwikkeling.

Aandacht voor de bossen op RTV Drenthe

Het item waar Harm Smeenge aan meewerkte voor het programma ROEG! (18 mei 2019) van RTV Drenthe kunt u hieronder terugzien. De volledige uitzending van 18 mei is terug zien via de website van ROEG!tv.

labels: , , , ,

gerelateerd