Herstelmaatregelen brongebied Mosbeek afgerond!

4 juli 2018

Landschap Overijssel heeft alle deskundigheid die nodig was, ingezet om het brongebied van de Mosbeek duurzaam te herstellen. De benodigde maatregelen zijn in een tijdsbestek van vijf weken afgerond. De beekbodem is met natuurlijke materialen opgehoogd en er zijn natuurlijke drempels aangelegd. Met uiterste precisie, want het brongebied is erg kwetsbaar.

Op basis van de stroomsnelheden is berekend welk zand en grind precies nodig was. Deze aanpak is niet eerder toegepast. De maatregelen zijn nodig omdat de Mosbeek en het brongebied verdrogen. De grootste opgave was om het grondwater langer in het gebied vast te houden. Door het minder diep maken van de beek onttrekt ze minder water uit het gebied en door het aanleggen van de drempels stroomt het water minder snel weg.

Specialistisch werk

Omdat het brongebied zo kwetsbaar is, is het werk met uiterste zorgvuldigheid uitgevoerd. Aannemer Gerwers heeft in opdracht van Landschap Overijssel de klus geklaard, omdat zij veel ervaring heeft, de juiste machines kan inzetten en waar nodig handmatig de hele precieze klussen kan oppakken. “Het is mooi om zulk specialistisch werk te kunnen uitvoeren. Hier komt onze, met de jaren opgebouwde, expertise goed van pas,” aldus Peter Gerwers. “We konden het gebied niet in met zware machines, daarom hebben we gebruik gemaakt van speciale mechanische kruiwagens.” Na de zomer komt Gerwers voor korte tijd terug om met de hand de laatste en kleinste slenken te verondiepen. Deze zijn nu niet meegenomen vanwege de aanwezigheid van bijzondere macrofauna (waterdiertjes) die in de zomer minder kwetsbaar zijn.

Veel interesse

De verschillende gebiedspartners kijken met interesse mee. “We doen het hier even net wat anders dan normaal gesproken,” zegt Rick Staudt, beheerder van het Dal van de Mosbeek. “Bij andere natuurherstelprojecten is gekozen voor harde drempels van beton. Wat je dan ziet, is dat het water haar weg gaat zoeken en uiteindelijk om en onder het beton door zal stromen. Met de inzichten van nu proberen we dit te voorkomen met drempels van natuurlijke materialen. Het water heeft dan minder de drang haar eigen weg te gaan.” Ook is gebruik gemaakt van speciaal hoekig zand, afkomstig van de stuwwal van Uelsen. Rick: “We hebben speciale berekeningen laten uitvoeren om precies te weten hoeveel zand we nodig hebben en welke korrelgrootte en verhouding zand-grind het beste werkt. Omdat het hoogteverschil van de Mosbeek groot is, loop je het risico dat het zand dat je aanbrengt, snel wegstroomt. Dit gaat ons nu niet gebeuren.”

Deze prachtige dronebeelden zijn boven de herstelde Mosbeek gemaakt.

Natura 2000 Springendal – Dal van de Mosbeek

Springendal – Dal van de Mosbeek is een Natura 2000-gebied. De aankomende jaren worden, samen met de Provincie Overijssel, LTO, de gemeenten Tubbergen en Dinkelland, Waterschap Vechtstromen, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Landschap Overijssel verschillende maatregelen genomen om het Springendal – Dal van de Mosbeek te beschermen voor de toekomst. Zo wordt de natuur versterkt én kunnen economische ontwikkelingen plaatsvinden. Bij het herstellen van de Mosbeek heeft Landschap Overijssel dankbaar gebruik gemaakt van de expertise van Waterschap Vechtstromen, Staatsbosbeheer, Nepocon (grondmechanisch onderzoek) en de Bosgroepen.
(Bron bovenstaande tekst: Landschap Overijssel)

De Bosgroepen in het project

De Bosgroepen hebben een belangrijke rol gespeeld in het project. Harm Smeenge, Expert landschapsecologie en historische ecologiewerkte in 2016 aan een promotieonderzoek op het terrein en ontdekte dat er veel erosie in het veen gaande was. Het veen was ontstaan door middeleeuwse ontbossing, de bouw van een watermolen (ondertussen verdwenen) en een afgespoeld sediment uit een middeleeuwse handelsroute. De veenontwikkeling ging verder tot circa 1870. De gemeenschappelijke gronden, waaronder dit gebied, werden opgedeeld, waarbij slootjes werden gemaakt ter afbakening. Bovendien werd de Mosbeek door het veenpakket gegraven en ontstond erosie dat onder een intensiverend landgebruik en heftige neerslag steeds grotere vormen kreeg.
Harm trok bij Landschap Overijssel aan de bel en zo kwam er razendsnel een erosie-preventieproject tot stand, want ook de natuurwaarden in dit Natura 2000 gebied waren door de erosie onder druk komen te staan.

 

Onderzoek, projectleiding, directie en toezicht 

Het Mosbeek-projectteam bestond uit Erik Sonder (regiobeheerder Bosgroepen), Fons Eysink (expert ecologie Bosgroepen), Mark Zekhuis (ecoloog Landschap Overijssel), Fleur de Graaff (communicatie Landschap Overijssel) en Rick Staudt (beheerder Dal van de Mosbeek).
De Bosgroepen (Ariët Kieskamp) en Adviesbureau Bell Hullenaar hebben voorafgaand aan de werkzaamheden een Landschapsecologische systeemanalyse gemaakt ten behoeve van de (PAS)maatregelen voor het gebied. De maatregel die al was opgenomen in de PAS gebiedsanalyse is uitgewerkt naar een inrichtingsplan. Op basis van dit plan is een kostenraming gemaakt en een subsidieaanvraag ingediend bij provincie Overijssel.
Ook hebben de Bosgroepen een Natuurwaardenanalyse (habitat en vegetatietypen) gemaakt, om te zien welke soorten waar voorkomen. Vanuit die analyse is op papier gezet hoe bij de uitvoering rekening gehouden moest worden met de bestaande natuurwaarden. Dit is van belang voor de aannemer (ecologisch werkprotocol) en provincie in het kader van de Wet natuurbescherming.
Gerry Bulten (Bosgroepen) was projectleider namens Landschap Overijssel; zij zorgde als spin in het web samen met de collega’s van Landschap Overijssel en de Bosgroepen voor de planvorming, financiering, vergunningen en ontheffingen, een bij het project passende aanbesteding en uiteraard de (krappe) planning.
Regiobeheerder Erik Sonder was verantwoordelijk voor directie en toezicht. Hij heeft de uitvoering begeleid en was de spil tussen de aannemer en Landschap Overijssel Hij deed dit in nauw overleg met de beheerder van het gebied, Rick Staudt, en ecoloog Fons Eysink.

 

Ervaring met erosie

Expert ecologie Fons Eysink heeft met zijn ervaring en expertise gekeken hoe de erosie in het gebied duurzaam opgelost kon worden. Ervaring had hij onder andere in het nabijgelegen Springendal, waar de beken zijn verondiept. Hij haalde er externe experts uit zijn brede netwerk bij, zoals hydrologische experts van het Waterschap en Staatsbosbeheer en een grondmechaniker om de optimale samenstelling van het zand en grind te berekenen.
De Mosbeek is een kwetsbaar, erosiegevoelig gebied. De herstelmaatregelen hebben het gebied weer veerkracht gegeven.

“Het is bijzonder dat de natuurwaarden door indirect menselijk handelen zijn ontstaan, later door direct menselijk gebruik onder druk kwamen te staan, en nu door de mens worden hersteld. Opvallend is de rust die het gebied laat zien nu de erosie tot stilstand is gekomen en het veenpakket weer kan aangroeien,” aldus Harm Smeenge.

De Mosbeek voor de herstelmaatregelen.

labels: ,