Essentaksterfte: dilemma in het essenhakhout

8 september 2015

Sinds 2010 komt in Nederland essentaksterfte voor. In bijna elk Nederlandse bos waar de es een veelvoorkomende boomsoort is, levert dit problemen op. Boseigenaren met essenhakhout worden misschien wel het hardst getroffen. Bosgroep Midden Nederland organiseerde op Landgoed Kolland een bijeenkomst rond het ontstane beheerdilemma.

Gevoelige jonge loten
Essenhakhout is extra gevoelig voor aantasting door essentaksterfte. Niet alleen bestaan deze hakhoutpercelen bijna volledig uit es, ook zijn juist de jonge loten die opkomen na de hak van de stobben het meest gevoelig voor aantasting door essentaksterfte. Dit maakt regulier beheer van het essenhakhout momenteel onmogelijk. Het regelmatig afzetten van de essenstobben is echter van belang voor behoud van de aan het essenhakhout verbonden natuurwaarden (die matig licht vragen).

Ruimte voor tolerante bomen
Hoewel essentaksterfte overal in Nederland waar es voorkomt grote problemen oplevert, lijkt niet elke es even gevoelig. Volgens onderzoeker Jitze Kopinga (Alterra) laat recent onderzoek zien dat er verschil zit in de mate van aanpassing tussen verschillende essenklonen. Dit onderzoek wordt verder doorgezet en moet in de toekomst resistent plantmateriaal opleveren. Voor het huidig beheer van essenbos raadt hij aan aangetaste bomen en opslag te verwijderen en tolerante bomen de ruimte te geven. Mogelijk leveren die tolerante bomen in de toekomst zaad dat bestand is tegen de essentaksterfte.

Veel licht en mild strooisel
Ecoloog Marcel Horsthuis (Bosgroep Midden Nederland) heeft in het kader van de EGM (effectgericht maatregelen) onderzoek gedaan naar de landschapsecologische processen rondom het hakhout op landgoed Kolland. Landgoed Kolland is, onder andere vanwege de essenhakhoutpercelen, aangewezen als Natura 2000-gebied. In de bossen komen Ringslang, Bosanemoon en Grote keverorchis voor, maar ook bijzondere mossengemeenschappen met Groot en Klein touwtjesmos. De belangrijkste processen achter deze natuurwaarden zijn het redelijk open karakter van het hakhout, waardoor matig licht beschikbaar is voor de kruidlaag, het milde strooisel van de es en de ruwe, basische stam van de hakhoutstobbe. Door de ligging van Kolland aan de voet van de Utrechtse heuvelrug is er daarnaast een constante aanvoer van calciumrijk grondwater. Om de natuurwaarden op het landgoed ook te behouden zonder aanwezigheid van de es moet het beheer van het landgoed gericht zijn op instandhouding van deze processen en factoren.

Mix van soorten en beheervormen
Om het beheer van de hakhoutpercelen opnieuw vorm te geven, is een goede boomsoortenkeuze van groot belang. Wouter Delforterie (Regiobeheerder Utrecht & Holland Bosgroep Midden Nederland) benadrukt dat vervangende boomsoorten net als de es geschikt moeten zijn om als hakhout te beheren en bij voorkeur ook strooisel leveren van vergelijkbare kwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn Winterlinde, Steeliep, Zwarte els en Hazelaar. Hakhoutpercelen kunnen tevens worden omgevormd naar opgaand bos of naar middenbos (een tussenvorm tussen hakhout en opgaand bos). Bij voorkeur wordt gekozen voor verschillende beheervormen omdat dit de diversiteit en daarmee de biodiversiteit optimaliseert.

Klaar voor de toekomst?
Een voordeel van een gemengd bomenbestand én verschillende beheervormen is dat het meer flexibiliteit biedt om in de toekomst op andere calamiteiten te anticiperen. Willem de Beaufort (eigenaar landgoed Kolland) is al enige tijd bezig met alternatieve beheervormen. Zo zijn essenhakhoutpercelen ingeboet met andere boomsoorten om overmatige verruiging tegen te gaan. Ook zijn in verschillende hakhoutpercelen eiken aangewezen die mogen doorgroeien naar volwassen bomen. Op deze wijze probeert de eigenaar de aanwezige natuurwaarden te behouden, terwijl hij tevens werkt aan een toekomstbestendig beheersysteem.

Heeft u vragen over essentaksterfte? Neem dan contact op met Wouter Delforterie (w.delforterie@bosgroepen.nl) of met uw eigen regiobeheerder.

labels: , ,

gerelateerd