De droogte van 2018: welke gevolgen zien we?

Publicatiedatum: 24 juni 2019

Nu de loofbomen weer in blad staan kunnen we in het bos een voorzichtige balans opmaken van de gevolgen van de droogte van 2018. Een belangrijke vraag die ons bezighoudt, is of de droogte van 2018 nog meer schade heeft veroorzaakt dan dat we vorig jaar al hebben vastgesteld. Momenteel zien we vooral veel sterfte bij fijnspar, en individueel uitval bij andere soorten. Naast fijnspar valt op dat de hemlock (Tsuga heterophylla) het moeilijk heeft. Ook komen veel loofboomsoorten traag en spaarzaam in blad.
Met de wetenschap dat het grondwaterniveau niet het peil heeft bereikt van voorgaande jaren, en de nu opnieuw optredende droogte, zijn we benieuwd naar de stand van zaken. Onze visuele bevindingen tot nu toe en wat u zelf kunt doen, leest u in dit artikel.

Naaldbomen

Fijnspar
Bij fijnspar zien we als gevolg van de storm van januari 2018 en de daaropvolgende droge zomer veel kwijnende en verzwakte exemplaren. Zowel in het bos, als ook in het landschap constateren we dat de bomen lichter worden in de naalden en bruin kleuren.
Juist in deze periode vormen deze bomen een belangrijke broedplaats voor bastkevers, zoals de letterzetter en koperetser. De letterzetter nestelt zich onder de schors van een boom en brengt hier grote schade toe. Deze soort heeft zich volop door de Nederlandse bossen weten te verspreiden. Een probleem dat we ook over de grens zien. Een deel van de aangetaste fijnsparopstanden is al in 2018 geruimd, maar ondanks vroegtijdig ingrijpen in deze opstanden blijft sterfte en aantasting van bomen een terugkerend verhaal. De koperetser is vooral in de kroon van de boom actief. Beide soorten zijn normaal secundair schadelijk, maar in hoge dichtheden kunnen ze zeker primair schadelijk zijn.
Waar verdere verspreiding van bastkevers een risico is, kan zo snel mogelijk opruimen van de aangetaste bomen een goed idee zijn, om zo het uitvliegen van nieuwe kevers te voorkomen. Overigens blijkt ingrijpen geen garantie. Daar waar gewenst en mogelijk zou men dan ook kunnen overwegen om een geïsoleerd bosje fijnspar te laten instorten en als natuureiland te laten functioneren. Een kans om veel dood hout op 1 locatie te laten bijdragen aan de biodiversiteit in een gebied.

Douglas en lariks
Normaal loopt ook de lariks in deze tijd weer frisgroen uit. Maar zowel in ongemengde opstanden van enkel lariks als bij gemengd bos, zien we op veel plaatsen dat alleen het onderste deel van de lariks groen wordt. De kroon blijft kaal. Ook komen we individueel en groepsgewijs aantasting door bastkever tegen. Dit kan letterzetter zijn, maar ook andere keversoorten zoals de lariksbastkever zijn al aangetroffen.
Bij de douglas, voornamelijk op zandgrond, valt op dat ook deze zeer dun in de naalden staan. Sommige bomen staan zelfs zonder naalden.

Loofbomen

Vooral bij beuk op drogere zandgronden zien we dat bij een aanzienlijk deel de kronen dun in het blad staan of slecht uitlopen. De berk laat pleksgewijs sterfte zien; deze bomen zijn dit voorjaar niet meer in blad gekomen. Op de meer natte groeiplaatsen zien we dat ook de zwarte els niet heel overtuigend in het blad komt. De zomereik kwam eveneens laat in blad; in ieder geval later dan gebruikelijk.

Niet iedere kale loofboom is overigens een slachtoffer van de droogte. Dit jaar zijn er veel meldingen van vele duizenden rupsen die de jonge bladeren van met name eik opeten. Het gaat met name om rupsen van de kleine en de grote wintervlinder, maar ook de eikenbladroller en de kleine voorjaarsspanner zijn volop aanwezig. De bomen kunnen echter opnieuw uitlopen, waarna pas duidelijker te zien is of ze kwijnend zijn of herstellen van de rupsenvraat.

Wat kan ik zelf doen?

Maatregelen om water langer vast te houden
Op sommige plekken kan vernatting een mogelijkheid zijn. Dit kan het bos ten goede komen en helpt bij het voorkomen van piekafvoeren. Hydrologische maatregelen vereisen echter wel een degelijke planning. Dit om ongewenste effecten te voorkomen voor uw bos en uw buren, maar ook om te zorgen dat het vernatten niet te snel en te sterk gebeurt. De Bosgroep heeft het afgelopen jaar op meerdere plekken dergelijke maatregelen genomen en kan u helpen met advies over mogelijke maatregelen. Ook hebben we de contacten bij het Waterschap om dit soort maatregelen te bespreken.

Inzetten op weerbaardere, klimaatbestendige bossen
Inspelen op veranderingen betekent ook keuzes maken in het beheer, zodat het bos beter bestendigd is tegen onder andere droogte. Bijvoorbeeld door het aanplanten van boom- en struiksoorten met rijk strooisel zoals de linde, esdoorn, ratelpopulier, zoete kers, iep en hazelaar. Deze soorten dragen niet alleen bij aan het ontstaan van een divers bos met een hogere biodiversiteit. Ze verbeteren ook het watervasthoudend vermogen van de bodem. En de grotere nutriëntenbeschikbaarheid zorgt dat de bomen vitaler zijn en daardoor minder kwetsbaar voor de droogte.
Om het risico te spreiden is het aan te raden om te streven naar een zo groot mogelijke menging. Droogteresistente boomsoorten zoals winterlinde (droogteresistenter dan beuk), Noorse esdoorn (droogteresistenter dan gewone esdoorn) en wintereik (droogte resistenter dan zomereik) zijn daarbij goede opties. Op kleine schaal wordt geëxperimenteerd met gebruik van meer zuidelijke herkomsten en de introductie van uitheemse boomsoorten zoals bijvoorbeeld boomhazelaar, zilverlinde en ceders.

Boomgericht bosbeheer
Wat ook kan helpen is om waardevolle toekomstbomen van jongs af aan sterker vrij te stellen. Want een vitale boom met een grote kroon is minder kwetsbaar voor droogte. Dat vraagt om een meer boomgericht bosbeheer, waar we inmiddels goede resultaten van zien.
Alert zijn en blijven en ingrijpen wanneer nodig
Goed blijven kijken wat u in uw bos ziet is in ieder geval de basis. Van daaruit gerichte (beheer)keuzes maken is stap 2.
Bij aantasting door bastkevers is actief handelen wenselijk om verdere verspreiding van keveraantasting te voorkomen en gevaarlijke situaties op te lossen. Bij loofbomen is het advies om de situatie in het bos voorlopig in de gaten te houden. Dode bomen langs wegen en paden kunnen gevaarlijke situaties opleveren, maar sterfte van individuele bomen in het bos kan juist van ecologische waarde zijn.

Alert zijn
De verminderende vitaliteit bij bomen vraagt in elk geval alertheid. Het advies is om eerst te kijken of er een probleem is. En zo ja, hoe u dit het beste aan kunt pakken. Dit kan per locatie en boomsoort anders zijn en vraagt dus enig maatwerk. Natuurlijk staan we graag voor u klaar om daarin mee te denken en u te adviseren over de mogelijkheden.

De houtmarkt

We krijgen ook regelmatig vragen over de gevolgen van storm en droogte voor de houtmarkt. De West-Europese houtmarkt is op dit moment behoorlijk verzadigd. Met name uit Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Italië komen grote hoeveelheden storm- en door kevers aangetast hout. De afzet van dergelijk hout uit Nederland wordt hierdoor bemoeilijkt. Bijkomend nadeel is dat niet alleen de afzet slecht loopt, maar dat ook de prijzen nog steeds dalen. Hout van kwijnende bomen is vaak nog wel te vermarkten. Zo gauw als het hout dood is, of door kevers is aangetast, zal het hout weinig opbrengen en is het slecht te verkopen. Op tijd keuzes maken is dus belangrijk.
De afzetmarkt voor hout van betere kwaliteit (zaag- en kisthout) van lariks en douglas is redelijk goed. Bij de kwijnende en maar half uitgelopen bomen is het advies dan ook om nu de situatie in beeld te brengen, zodat er nog dit jaar maatregelen genomen kunnen worden. Ook voor loofhout is de houtmarkt vrij stabiel.
In het najaar zal er ongetwijfeld weer vraag zijn naar vers hout. De geplande boswerkzaamheden kunt u dus gewoon inplannen en voorbereiden. Het is daarbij wel van belang om extra goed te kijken naar welke keuzes het beste zijn voor zowel het bos als uw ambities voor de toekomst.

Meer informatie en advies

Heeft u nog vragen of wilt u graag advies over wat u nu moet/kan doen in uw bos, of hulp bij ruiming, houtverkoop of herplant? Dan kunt u contact opnemen met uw regiomanager van Bosgroep Zuid Nederland.

labels: , , , , , ,

gerelateerd